Bakan Fidan: İran’a askeri müdahale çözüm değil

Dışişleri Bakanı Fidan, İstanbul'daki görüşmelerin ardından Hürmüz için diplomasi, Karadeniz'de tahıl sevkiyatına istisna çağrısı yaptı.

Fidan'ın açıklamalarında, çatışmaların sona erdirilmesi hedefinin yanında, savaş sürerken ticaret üzerindeki etkilerin sınırlandırılması arayışı öne çıktı. Bakan, Rusya ve Ukrayna'daki tahılın uluslararası alıcılara ulaştırılmasına yönelik seçeneklerin ilgili taraflarla görüşüldüğünü bildirdi.

İstanbul'daki temaslar, Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın yer aldığı R4 ile İngiltere, Almanya ve Fransa'nın oluşturduğu E3 formatlarını buluşturdu; İtalya da görüşmelere katıldı. Fidan'a göre katılımcılar, Körfez ve Ukrayna'daki çatışmaların durdurulmasını istiyor ve taraflara diplomasi lehine ortak mesaj iletilmesini benimsiyor.

Hürmüz için askeri müdahaleye itiraz

Fidan, Hürmüz'deki geçişlerin yeniden başlaması gerektiğini vurgularken İran'a yeni bir saldırının çatışmayı genişleteceği değerlendirmesini paylaştı. Toplantıdaki ülkelerin de bu riske ilişkin aynı görüşte olduğunu ve askeri müdahale yerine müzakereyi desteklediğini söyledi.

Bakanın anlatımına göre görüşmelerde amaç, boğazdaki kapanmayı kabullenmek değil, daha geniş çaplı bir savaşa yol açmadan çözüm aramaktı. Fidan, diyaloğun savunulmasının herhangi bir ülkenin diğerinin haklarını ihlal etmesine onay anlamına gelmediğini de belirtti.

Fidan, Hürmüz'ün Körfez'deki savaş nedeniyle kapalı olduğunu, Babülmendeb'de ise geçişlerin zaman zaman kesintiye uğradığını ifade etti. Bu güzergâhlardaki sorunları enerji arzı, ticaret ve finansman üzerindeki baskıyla ilişkilendirirken Hürmüz'deki tıkanmanın Avrupa'daki enerji fiyatlarını artırdığını savundu.

Suudi Arabistan'a yönelik saldırıların sona erdirilmesi de Fidan'ın aktardığı gündem başlıkları arasındaydı. Bakan, katılımcıların bunu sağlayabilecek diplomatik yolları ele aldığını söyledi; ABD ile İran arasındaki gerilimin seyri açısından bölge ülkelerinin ve küresel aktörlerin tutumuna dikkat çekti.

Karadeniz'de tahıla ayrı geçiş arayışı

Ukrayna konusunda önceliğin ateşkes ve ardından barış anlaşması olduğunu söyleyen Fidan, bunun gerçekleşmemesi halinde deniz ulaşımı için adım atılması talebini aktardı. Türkiye'nin yaklaşımını, çatışmalar bitirilemiyorsa enerji ve tahılın savaşın etkilerinden ayrı tutulacağı düzenlemeler yapılması şeklinde anlattı.

Bakan, Türkiye'nin daha önce Tahıl Girişimi kapsamında üstlendiği rolü ve taraflarla yürüttüğü temasları toplantıda paylaştığını belirtti. Yeni görüşmelerin odağında, hem Rusya'da hem Ukrayna'da bulunan tahılın dış pazarlara nasıl taşınabileceği sorusunun yer aldığını söyledi.

Bu başlıkta çeşitli önerilerin tartışıldığını bildiren Fidan, açıklamalarında tekliflerin kapsamını ya da uygulama takvimini belirtmedi. Dolayısıyla aktarılan süreç, üzerinde çalışılan seçeneklerden oluşuyor; açıklama, tarafların kabul ettiği yeni bir sevkiyat düzenlemesi ortaya koymuyor.

Fidan, Karadeniz'deki ulaşım sorunlarının Orta Doğu ve Afrika'ya uzanan sonuçları bulunduğunu, tahılın pazarlara ulaşamamasının kriz yarattığını ifade etti. Enerji ve gıdayı birlikte ele alarak, Avrupa ile bölge ülkelerinin birbirlerinin yakın çevresindeki çatışmalardan etkilendiği görüşünü savundu.

Türkiye açısından görüşmeler, daha önceki tahıl diplomasisi deneyimini mevcut sevkiyat sorunlarıyla birlikte ele alma fırsatı olarak sunuldu. Fidan, katılımcılarla yalnızca geçmiş girişimleri paylaşmadıklarını, Ankara'nın ayrıca danışmak istediği konuları da görüştüklerini aktardı.

Esnek platformdan Libya temaslarına

Fidan, R4+E3 buluşmasının resmi olmayan, görüşlerin serbestçe paylaşılabildiği bir yapı olduğunu anlattı. Bu esnekliğin ortak politikalar geliştirmeye ve gerektiğinde somut adımlar belirlemeye imkân verdiğini savundu; platformu yeni bir bağlayıcı anlaşma olarak tanımlamadı.

Basın toplantısında Libya dosyasına da değinen Fidan, Türkiye ile Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatının 2019'da imzalandığını hatırlatarak hukuken yürürlükte olduğu görüşünü yineledi. Mısır'ın çekincelerinin Ankara ile görüşüldüğünü belirten Bakan, Türkiye, İtalya ve Mısır arasında Libya'yı da ilgilendiren kaygıların ele alınabileceği temaslar önerdi.

Libya'nın doğusu ve batısının bütünleşmesine yönelik çalışmaların askeri yapıları da kapsadığını söyleyen Fidan, Türkiye'nin bu alanda yeni bir gelişme duyurabileceğini belirtti ancak tarih vermedi. Deniz ticareti gündeminde ise açıklanan bir takvim bulunmuyor; tahıl önerilerinin taraflarla görüşülmesi ve diplomasi mesajının iletilmesi, Bakanın aktardığı devam eden süreçleri oluşturuyor.