AYM’den Canan Karatay kararı

AYM, Canan Karatay'a aşı açıklamaları nedeniyle uygulanan bir aylık mesleki yaptırımda ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti.

Anayasa Mahkemesi (AYM), ihlalin giderilmesi amacıyla dosyanın yeniden görülmesini kararlaştırdı. Resmi Gazete'de yayımlanan karara göre, yeniden yargılama için karar Ankara 14. İdare Mahkemesine iletilecek; böylece disiplin yaptırımına karşı yürütülen hukuki süreç idari yargıda devam edecek.

Yüksek mahkemenin değerlendirmesi, aşılarla ilgili açıklamaların bilimsel doğruluğundan ziyade, bu açıklamalar için uygulanan cezanın yasal temelinde yoğunlaştı. AYM, yaptırımın hangi davranışa karşı uygulanacağını yeterince açık biçimde ortaya koyan bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle ifade özgürlüğüne müdahalenin kanunilik koşulunu karşılamadığı sonucuna vardı.

Bir aylık yaptırımın yargı süreci

Kararda aktarılan sürece göre İstanbul Tabip Odası, Prof. Dr. Canan Karatay'ın basında ve televizyonlarda aşı uygulamaları hakkında yaptığı açıklamalar üzerine 2018 yılında disiplin incelemesi başlattı. İncelemenin sonunda Karatay'ın hekimlik yapmasının bir ay için durdurulmasına karar verildi.

Karatay, yaptırımın kaldırılması amacıyla idari yargıya başvurdu ancak açtığı dava reddedildi. Bunun ardından haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek bireysel başvuru yoluyla konuyu AYM'ye taşıdı; yüksek mahkemenin önündeki uyuşmazlık böyle oluştu.

AYM, Karatay'ın hem uzman hekim hem de akademisyen kimliğine kararında yer verdi. Başvuruyu ifade özgürlüğü yönünden inceleyen mahkeme, Anayasa'nın 26. maddesiyle korunan hakkın ihlal edildiğini belirledi ve giderim için yeniden yargılama yolunu gösterdi.

Disiplin hükmünde öngörülebilirlik eksikliği

Mahkemeye göre, ifade özgürlüğünü sınırlayan bir müdahalenin dayandığı kanun erişilebilir olmalı ve kişilerin sonuçları öngörmesine olanak tanımalı. Gerekçe, yalnızca bir kanun hükmünün bulunmasının yeterli olmadığını; hükmün belirlilik taşıması ve keyfi uygulamaları önleyecek güvenceler sağlaması gerektiğini ortaya koydu.

Karatay'a uygulanan cezanın hukuki temeli, 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu'nun 39. maddesiydi. AYM, hekimlere yönelik disiplin yaptırımlarını düzenleyen bu maddenin, belirli bir davranış ile ona bağlanacak hukuki sonuç arasındaki ilişkiyi öngörülebilir kılmadığını değerlendirdi.

Mahkemenin tespit ettiği sorun, hangi somut eylemin hangi yaptırımla karşılaşacağının kanundan yeterince anlaşılamamasıydı. Bu nedenle disiplin yetkisinin kullanımında keyfi yorumları ve uygulamaları engelleyecek hukuki korumanın sağlanmadığı sonucuna ulaşıldı.

Gerekçede, aynı hükmün daha önce anayasal denetimden geçtiği de hatırlatıldı. AYM'nin 2025 yılında 39. maddeyi Anayasa'nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiş olması, Karatay başvurusunda ele alınan yasal dayanak sorununa ilişkin önceki yargısal gelişmeyi oluşturuyor.

Yeniden yargılama Ankara'da yapılacak

Karatay dosyasında mahkemenin vardığı sonuç, söz konusu mesleki yaptırım için açık bir kanuni düzenleme bulunmadığı yönündeydi. İfade özgürlüğü ihlali de bu eksikliğe dayandırıldı; kararın aktarılan gerekçesi, aşı açıklamalarının tıbben doğru olduğu yönünde bir hüküm içermiyor.

Bu ayrım, kararın kapsamını anlamak açısından belirleyici: AYM'nin incelediği mesele, açıklamaların içeriğinden hareketle verilen disiplin cezasının anayasal koşulları karşılayıp karşılamadığı. Mahkeme, hekimlerin açıklamalarına yönelik yaptırım yetkisini değerlendirirken kanunun açıklığını ve uygulamaya karşı güvenceleri esas aldı.

Dosyayı yeniden ele alacak merci Ankara 14. İdare Mahkemesi olacak. AYM'nin gönderme kararında belirtilen amaç, tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarını gidermek; aktarılan bilgilerde yeni yargılamanın takvimine ilişkin bir tarih bulunmuyor.

Bundan sonraki hukuki aşama, idare mahkemesinin AYM'nin kanunilik tespitini yeniden yargılamada ele alması. Bireysel başvuru sonucunda ihlal kararı verilmiş olsa da idari davanın yeniden görülmesiyle ortaya çıkacak karar henüz açıklanmış değil.