33 yıl sonra dönüş: Ezidi köyü yeniden canlandı

Selin Ateş

Şırnak’ın İdil ilçesine bağlı Mağara köyünde, İçişleri Bakanlığının koordinasyonunda Valilik ve İdil Kaymakamlığı tarafından yürütülen "Köye Dönüş Projesi" kapsamında büyük bir heyecan yaşanıyor. Almanya, Belçika ve Hollanda'da yaşayan eski köy sakinleriyle kurulan temaslar sonucunda ilk aşamada 5 aile köye dönüş kararı aldı.

Bölgede huzur ortamının sağlanmasıyla birlikte İl Özel İdaresince yürütülen altyapı çalışmaları hız kazandı. Köye 9,2 kilometre yeni yol yapıldı; 2,2 kilometre sulama sistemi, arıtma tesisi, kanalizasyon hattı, aydınlatma direkleri ve anıt mezar inşa edildi. Altyapının tamamlanmasının ardından yurt dışından 5 ailenin daha dönerek evlerini onarmaya başlamasıyla dönüş yapan aile sayısı 10'a ulaştı.

Yıllar önce köyden ilk ayrılan ve bugün köye ilk dönen isim olan Nusrettin Genç, Mağara köyünde yeniden başlayan hayatın ilk tanıklarından biri oldu. Yeniden inşa edilen köyde, mermer zemininde çok köşeli yıldız motifi bulunan ve tavanında Ezidi inancının simgesi olan Melek Tavus'un yeşil ile mavi tonlardaki motiflerinin işlendiği kemerli özel yapılar dikkat çekiyor.

TERÖR GÖÇE ZORLADI

Ezidi toplumunun bölgedeki varlığı, tarih boyunca karşılaştıkları çeşitli güvenlik sorunları ve toplumsal baskılar nedeniyle sık sık kesintiye uğradı. Mağara köyü sakinleri, özellikle 1980 askeri darbe süreci ve 1990'lı yıllarda bölgede tırmanan şiddet ortamı ile terör örgütü PKK'nın saldırıları sonucu can güvenliği endişesiyle topraklarını terk ederek Avrupa ülkelerine göç etmek zorunda kaldı.

Bu göç dalgası, Ezidilerin tarih boyunca yaşadığı sistematik baskıların modern döneme bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Osmanlı döneminden itibaren zorla din değiştirme girişimleri ve yerinden edilmelerle karşılaşan topluluk, son olarak 2014 yılında IŞİD'in Irak'ın Sincar bölgesine düzenlediği saldırılarda katliam ve köleleştirme gibi ağır travmalara maruz kaldı.

Ezidilerin kapalı toplumsal yapısı ve inançlarının çevre topluluklarca yanlış yorumlanması, özellikle Melek Tavus'un dış kaynaklarca hatalı bir şekilde şeytanla özdeşleştirilmesi, tarih boyunca bu topluluğa yönelik 'şeytana tapma' yönündeki haksız suçlamaların ve baskıların temelini oluşturdu.

EZİDİLER KİMDİR?

Kuzey Mezopotamya kökenli kadim bir topluluk olan Ezidiler, merkezinde tek Tanrı anlayışı ve yaratılış düzeniyle ilişkilendirilen "Heft Melek" (yedi kutsal varlık) bulunan bir dini geleneğe mensuptur. Bu yedi kutsal varlık arasında en özel konuma sahip olanı Melek Tavus'tur. Doğumla aktarılan ve dışarıdan katılımın oldukça sınırlı olduğu Ezidilikte dini bilgi; yazılı metinlerden ziyade qewl adı verilen kutsal ilahiler, dualar ile şeyh ve pîr geleneği üzerinden sözlü olarak aktarılır.

Akademik literatürde Kitêba Cilwe ve Mushaf-ı Reş geleneksel metinler olarak anılsa da, inancın özünü sözlü gelenek oluşturmaktadır.

Toplumsal yapısı şeyh, pîr ve mürid ilişkilerine dayanan Ezidiler için en kutsal mekân, Şeyh Adi'nin türbesinin yer aldığı Irak'ın Ninova vilayetindeki Laliş'tir. Günlük ibadetlerinde güneşin doğuşu ve batışına sembolik anlamlar yükleyen Ezidiler, her yıl Laliş'te düzenlenen Cejna Cemaiya (Cem Bayramı) ile Aralık ayındaki üç günlük Êzî orucu gibi ritüellerle inançlarını yaşatmaya devam etmektedir.