İlayda Şamilgil NASA projeleriyle ABD’de öne çıktı

ABD’de kurduğu teknoloji girişimiyle yatırım alan ve NASA’nın Mars odaklı teknik çalışmalarında yer alan Türk mühendis İlayda Şamilgil’in kariyer hattı, Türkiye’de araştırma fonlama ve proje değerlendirme süreçlerine dair tartışmaları yeniden görünür kıldı. Şamilgil’in lise döneminde geliştirdiği bir ölçüm sistemi Türkiye’de destek bulmazken, aynı çalışma uluslararası bir yarışmada birincilik aldı ve daha sonra NASA’nın inceleme gündemine girdi.

Bu tablo, kamu kaynaklarının hangi kriterlerle dağıtıldığı, genç araştırmacıların hangi aşamalarda elendiği ve yetenek kaybının nasıl yönetildiği gibi başlıklarda kurumsal risk ve yönetişim sorularını öne çıkarıyor.

Haberde yer alan bilgilere göre Şamilgil, lise yıllarında sıvıların oranını mıknatıs yardımıyla ölçen bir sistem geliştirdi. Proje, o dönemde TÜBİTAK değerlendirmesinde dereceye girmedi. Buna karşın aynı proje 2016’da Polonya’da düzenlenen ve 70’ten fazla ülkenin katıldığı uluslararası bir yarışmada dünya birincisi oldu. Uluslararası doğrulama niteliği taşıyan bu sonuç, proje seçme ve puanlama mekanizmalarının tutarlılığına ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Şamilgil’in çalışması daha sonra NASA tarafından Mars araştırma programları kapsamında teknik incelemelere dahil edildi. Haberde, Türkiye’de destek bulamayan fikrin küresel ölçekte karşılık görmesinin, araştırmacının kariyerini ABD’ye taşıyan temel kırılma noktalarından biri olduğu aktarılıyor. Şamilgil, Cornell Üniversitesi’nde mühendislik eğitimini tamamladıktan sonra akademik birikimini ticarileştirme yönünde adım attı.

Şamilgil’in Boston merkezli LLume adlı şirketi, “ışık tabanlı giyilebilir teknolojiler” alanına odaklanıyor. Habere göre şirketin geliştirdiği sensörler kas aktivitesi ve biyometrik verileri ölçmeyi hedefliyor; yaklaşımın klasik yöntemlere kıyasla daha hassas ve daha düşük maliyetli ölçüm vaadi, sağlık teknolojileri ve spor bilimi uygulamalarında kullanım alanı oluşturuyor.

Şirketin bugüne kadar yatırımcılardan yaklaşık 8,9 milyon dolar finansman aldığı bilgisi, erken aşama teknoloji girişimlerinde sermaye erişimi ve ölçeklenme kapasitesi açısından önemli bir gösterge olarak öne çıkıyor.

Şamilgil’in görünürlüğü 2025’te Forbes’un “30 Under 30” listesine girmesiyle arttı. Haberde ayrıca, Türkiye’de bilimsel değerlendirme süreçlerine yönelik eleştirilerin sosyal medyada yeniden gündeme geldiği ve kamu kaynaklarının bilim dışı projelere yönlendirildiği iddialarının tartışmayı büyüttüğü belirtiliyor. Bu çerçevede tartışma, tekil bir başarı hikâyesinden çok, proje değerlendirme standartları, hesap verebilirlik ve yetenek tutma politikalarının kurumsal tasarımına bağlanıyor.

Kamu tarafında risk, yalnızca bir araştırmacının ülke dışına yönelmesiyle sınırlı değil. Değerlendirme süreçlerine duyulan güvenin zayıflaması, fon programlarına başvuru iştahını ve üniversite-sanayi işbirliği kanallarını etkileyebilir. Özel sektör tarafında ise, yüksek nitelikli insan kaynağının yurt dışı ekosistemlerde şirketleşmesi, Türkiye’nin derin teknoloji alanlarında değer zincirine hangi noktadan dahil olabildiği sorusunu gündemde tutuyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Gelişme, Türkiye’de araştırma fonlarının dağıtımı ve proje değerlendirme kriterlerinin şeffaflığına dair siyasi ve kurumsal tartışmaları etkileyebilir. Beyin göçü başlığı, kamu destek programlarında hesap verebilirlik ve performans ölçümü taleplerini artırabilir.

Sektör Etkisi: Giyilebilir sağlık teknolojileri ve sensör ekosisteminde, üniversite kökenli buluşların ticarileşmesi ve yatırım çekmesi rekabet dinamiklerini etkileyebilir. Türkiye’deki girişimler için uluslararası doğrulama, ortaklık ve fon bulma süreçlerinde daha belirleyici bir filtre haline gelebilir.

Piyasa Etkisi: Erken aşama teknoloji yatırımlarında, yetenek ve fikri mülkiyetin hangi ülkede şirketleştiği sermaye akımlarını etkileyebilir. Kamu Ar-Ge programlarına güven tartışmaları, yerli inovasyon temalı yatırım anlatılarında risk primi kanalıyla fiyatlamaya yansıyabilir.