Çölyak her yaşta görülebilir: Uzman tanıda gecikmeyin, glutensiz diyet esastır

Çocuk Gastroenteroloji Uzmanı Doç. Dr.

Nevzat Aykut Bayrak, 15 Mayıs 2026’da, 16 Mayıs Uluslararası Çölyak Günü kapsamında yaptığı açıklamada çölyak hastalığının yalnızca çocukluk çağıyla sınırlı olmadığını, her yaşta ortaya çıkabildiğini söyledi. Bayrak, hastalığın teşhisinde gecikilmemesi gerektiğini vurguladı ve tek etkili tedavinin tavizsiz bir glutensiz diyet olduğunu belirtti.

Çölyak, buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi tahıllarda bulunan glutene karşı bağırsakların ömür boyu süren bir tepkisi olarak tanımlanıyor. Uzman, hastalığın toplumda her 100 kişiden birinde görüldüğünü hatırlattı.

Bayrak, çölyak hastalığının 3 yaşında da tanı alabileceğini, 30 yaşında da ortaya çıkabileceğini ifade etti. Klasik ishal ve kilo alamama tablosunun yanı sıra vitamin eksiklikleri, karın ağrısı, huzursuzluk, kabızlık ve büyüme-gelişme geriliği gibi farklı şikayetler de görülebiliyor. Bu nedenle hastalığın, çocuk ve erişkin yaş gruplarında akılda tutulması gerektiği vurgulandı.

Tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlar doğurabilen hastalık; kemik erimesi, unutkanlık, B12 ve D vitamini ile folik asit eksiklikleri ve infertilite gibi sorunlara yol açabiliyor. Nadir durumlarda ise “çölyak krizi” yaşanabildiği, şiddetli ishal ve karın ağrısı nedeniyle hastaneye başvurular olabildiği belirtildi.

Uzman, çölyakta ilaç tedavisi yerine yaşam boyu süren bir beslenme düzeninin esas olduğunu söyledi. Buna göre buğday, arpa, çavdar ve yulaf içeren yiyeceklerden uzak durmak gerekiyor.

Ayrıca gıda sanayisinde kıvam arttırıcı olarak yaygın kullanılan glutenin pek çok paketli üründe bulunabildiği, bu nedenle etiketlerin dikkatle okunmasının önemli olduğu ifade edildi. Küçük miktarda gluten teması bile sorun yaratabilirken, maruziyetin sürmesi büyüme geriliği, vitamin eksiklikleri ve bazı nadir kanser türlerine uzanan ciddi tablolara neden olabiliyor.

Her yaşta çölyak riskine dikkat

Tanıda gecikme kalıcı sorunlara yol açabilir

Bayrak, hastalığın teşhisinde geç kalınmaması gerektiğini yineledi. Zamanında tanı ve glutensiz diyete uyum, kemik sağlığından büyüme-gelişmeye ve üreme sağlığına kadar birçok alanda olası olumsuzlukların önüne geçilmesini sağlıyor. Nadir görülen çölyak krizlerinin de önlenmesinde tedaviye uyumun belirleyici olduğu vurgulandı.

Çocuk ve erişkinlerde benzer uyarı işaretleri

Uzman, çölyak tablosunun tek tip olmadığını; ishal ve kilo kaybı dışında karın ağrısı, huzursuzluk, kabızlık ve vitamin eksiklikleriyle de seyredebileceğini aktardı. Bu nedenle, farklı yaş gruplarında ortaya çıkan bu belirtilerin çölyak açısından değerlendirilmesi gerektiğinin altı çizildi.

Glutensiz beslenmede dikkat edilmesi gerekenler

Ürün etiketlerini okumak hayati önem taşıyor

Glutenin gıda ürünlerinde kıvam arttırıcı olarak yaygın biçimde kullanılabildiği hatırlatıldı. Paketli gıdalarda gluten bulunup bulunmadığını anlamak için etiketlerin özenle incelenmesi, küçük miktardaki gluten temasının bile sorun çıkarabileceği göz önünde bulundurulmalı.

Diyetin tavizsiz sürdürülmesi tek etkili yaklaşım

Bayrak, glutensiz diyetin dikkatle ve sürekli uygulanmasının, büyüme geriliği ile vitamin ve mineral eksiklikleri gibi riskleri azaltmada kritik rol oynadığını belirtti. Süregelen gluten maruziyetinin ise uzun vadede daha ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısı yapıldı.

Uzman, 16 Mayıs Uluslararası Çölyak Günü vesilesiyle yapılan uyarıların, hastalığın her yaşta akılda tutulmasına ve tedaviye uyumun güçlenmesine katkı sağlayacağını ifade etti.