Türkiye ile ABD arasında nükleerde yeni işbirliği

Nükleer enerji alanında TÜNAŞ ile USTDA, SMR ve 4. nesil reaktörlerin Türkiye’ye uygunluğunu inceleyecek 2 milyon dolarlık hibe anlaşması imzaladı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, çalışmanın teknik, ekonomik ve mevzuat başlıklarını birlikte ele alacağını bildirdi.

Türkiye Nükleer Enerji A.Ş. (TÜNAŞ) ve ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı (USTDA) arasındaki imza, New York'taki Türkevi'nde atıldı. Törene Bayraktar refakat etti; anlaşmayı TÜNAŞ Genel Müdürü Necati Yamaç ile USTDA Direktör Yardımcısı Thomas Hardy imzaladı.

İmza Türkevi'nde atıldı

Anlaşma, Türkiye’nin büyük ölçekli nükleer santral planlarının yanında daha küçük ve yeni nesil reaktör seçeneklerini de masaya aldığını gösteriyor. Bakanlığın açıklamasına göre inceleme, doğrudan yatırım kararı değil; tasarımların Türkiye şartlarına uygunluğunu ölçmeye dönük teknik bir değerlendirme olacak.

Çalışma kapsamında ABD merkezli dört şirketin küçük modüler reaktör tasarımları ile bu şirketlere ait beş farklı 4. nesil reaktör tasarımı incelenecek. Değerlendirme, tasarım özellikleri, maliyetler, lisanslama durumu, tedarik zinciri, finansman kaynakları ve finans modelleri üzerinden yürütülecek.

Beş tasarım incelemeye giriyor

Küçük modüler reaktörler, geleneksel büyük santrallere kıyasla daha düşük ünite ölçeği ve farklı saha seçenekleriyle gündeme geliyor. Kaynak metinde yer alan anlaşma çerçevesi, Türkiye açısından bu teknolojilerin yalnızca mühendislik tarafını değil, mevzuat ve lisanslama eşiklerini de aynı raporda toplamayı hedefliyor.

Yetkilendirme, acil durum planlaması, tasarım güvenliği, saha seçimi ve yasal çerçeve de teknik çalışmanın başlıkları arasında yer alacak. Bu alanlar, yeni nesil nükleer teknolojilerde proje takvimini ve maliyet profilini belirleyebilen temel karar noktaları olarak öne çıkıyor.

Yaklaşık 2 milyon dolar bütçeli çalışmanın finansmanı USTDA tarafından karşılanacak. Bakanlığın açıklamasına göre teknik değerlendirme en az bir yıl sürecek ve süreç sonunda bir rapor hazırlanacak.

Rapor lisans sorularını açacak

Bayraktar, Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon ve enerjide tam bağımsızlık hedeflerine atıf yaparak "enerji sepetimizi çeşitlendirmekte kararlıyız" ifadesini kullandı. Bakan, büyük ölçekli nükleer santrallerin yanı sıra ülkenin ihtiyaçlarına uygun alternatiflerin inceleneceğini belirtti.

Bu çerçeve, TÜNAŞ’ın rolünü yalnızca mevcut nükleer projelerle sınırlamıyor. Şirket, anlaşma ile teknoloji taraması, lisanslama hazırlığı ve finansman modeli analizi gibi erken aşama kararların merkezinde konumlanıyor.

Sektör açısından çalışma, tedarik zinciri ve yerli mühendislik kapasitesi için hangi alanların kritik olacağını daha görünür hale getirebilir. Eğer rapor belirli tasarımları teknik ve hukuki açıdan daha uygulanabilir bulursa, sonraki aşama saha seçimi, lisans takvimi ve finansman yapısı üzerinde yoğunlaşabilir.

SMR yolu rapora bağlı

Olumlu bir teknik rapor çıkarsa, Türkiye’nin nükleer enerji sepetinde küçük modüler reaktörler için daha somut bir proje hattı oluşabilir. Bu yol, küresel ölçekte yeni nesil nükleer teknolojilere talep sinyali verirken TÜNAŞ’ın proje geliştirme rolünü artırır ve sektör için mühendislik, lisanslama ve tedarik zinciri başlıklarında yeni iş alanları açabilir.

Maliyet, lisanslama veya tedarik zinciri riskleri ağır basarsa, çalışma yatırım kararını hızlandırmak yerine seçenekleri daraltan bir filtreye dönüşür. Bu senaryoda Türkiye’nin küresel SMR pazarına vereceği sinyal daha sınırlı kalır; TÜNAŞ değerlendirme aşamasına odaklanır ve sektör büyük ölçekli santral projeleri dışındaki fırsatları daha yavaş fiyatlar.

Açık kalan ana soru, en az bir yıl sürecek teknik raporun hangi tasarımları Türkiye’nin mevzuat, maliyet ve saha koşullarıyla uyumlu bulacağı. Raporun sonucu, yeni nesil reaktörlerin enerji planlamasında tamamlayıcı bir seçenek mi yoksa daha uzun vadeli bir teknoloji başlığı mı olacağını belirleyecek.