Trump İran’la anlaşmak için acele etmiyor: Orta Doğu’da barış umutları zayıflıyor

Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim, Başkan Trump’ın ateşkes takvimi vermemesi ve Lübnan’daki saldırılarla petrol fiyatlarını yeniden yukarı itti.

ABD Başkanı Trump, bir telefon röportajında İran’la savaşı bitirmek için belirlenmiş bir zaman çizelgesi olmadığını söyledi. Trump, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının Tahran üzerinde baskı yarattığını savundu.

Trump takvim açıklamadı

Trump’ın açıklamaları, haziranda imzalanan mutabakat zaptının teknik olarak pazartesi günü sona ermesinden sonra geldi. Metin, Washington ile Tahran’a daha kalıcı bir anlaşma için 60 günlük bir pencere açmayı hedefliyordu.

Başkan Trump aynı röportajda, "Umman yolumuza çıkarsa onları bombalarız" dedi; bu tehdidi hangi askeri ya da diplomatik koşula bağladığını açıklamadı. Trump, mayıs ayında da Umman’a yönelik benzer bir uyarıda bulunmuştu.

Umman, İran’la Hürmüz Boğazı’nın yönetimi üzerine görüşmeler yürütüyor; ABD bu temasların doğrudan tarafı değil. Tahran, boğazdaki trafiğe ilişkin daha geniş bir düzenleme olmadan yeniden açılışın garanti edilemeyeceğini belirtiyor.

Tahran ablukayı şart görüyor

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, pazartesi günü yaptığı açıklamada görüşmelerin güvenlik karmaşıklıkları nedeniyle uzadığını söyledi. Bekayi, ayrıca "yıkıcı unsurların engelleyici davranışları" ifadesiyle sürecin dış baskılardan etkilendiğini savundu.

Tahran’ın temel talebi, ABD deniz ablukasının kaldırılması. İran tarafı, boğazdaki deniz trafiği için bir "deniz taşımacılığı haritasının" tamamlandığını açıklasa da nihai siyasi uzlaşmanın henüz sağlanmadığını bildiriyor.

Trump, Devrim Muhafızları yetkilileriyle arka kanallardan temas sürdüğünü de öne sürdü. İran tarafı ise bu iddiayı daha sonra "hayal ürünü" olarak nitelendirerek reddetti.

Tarafların birbirini doğrulamayan açıklamaları, hazirandaki 14 maddelik çerçevenin fiilen askıda kaldığını gösteriyor. Söz konusu metin, Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmalara ara verilmesini ve Hürmüz Boğazı’ndan serbest geçişi öngörüyordu.

Petrol fiyatı 89 doları aştı

Brent petrol, Hürmüz Boğazı’nın kısa sürede açılacağı beklentisinin zayıflamasıyla geçen haftanın başından bu yana yüzde 7’den fazla yükseldi. Küresel gösterge pazartesi günü %1,3’e varan artışla varil başına 89,68 dolara çıktı.

Boğaz, savaştan önce dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği güzergâhtı. Bu nedenle geçişlerin kalıcı biçimde aksaması, enerji ithalatçısı ülkeler için daha yüksek fatura ve merkez bankaları için daha inatçı enflasyon baskısı anlamına gelebilir.

Lübnan cephesinde de tansiyon arttı. İsrail ordusu, güney Lübnan’da üst düzey Hizbullah komutanı Ebu Hasan Alaa’yı öldürdüğünü açıkladı; cumartesi günkü saldırılarda 11 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, saldırıların Hizbullah’ın üç İsrail askerini ağır yaralayan eylemine karşılık verildiğini söyledi. İsrail’in Gazze’de Hamas hedeflerine yönelik operasyonları ve Yemen merkezli Husilerin Kızıldeniz’deki gemilere saldırıları, aynı kriz hattını farklı deniz yollarına taşıyor.

Washington tarafında siyasi baskı da büyüyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, geçen hafta Tahran’a karşı daha önce uygulanmamış nitelikte yeni ekonomik önlemler açıklamaya hazırlandıklarını söyledi.

Eğer Hürmüz Boğazı’nda geçişler sınırlı biçimde yeniden başlarsa, enerji fiyatlarındaki baskı azalabilir; bu durum İran için ihracat kanalı, bölgesel taşımacılık sektörü için de daha düşük sigorta maliyeti yaratır. Eğer abluka ve karşılıklı saldırılar sürerse, küresel enflasyon riski, İran’ın gelir kaybı ve denizcilik sektörünün rota maliyetleri aynı anda artar.

Jared Kushner’ın bu hafta Orta Doğu’daki temasları, Gazze ateşkesi için ayrı bir diplomatik kanal açmayı amaçlıyor. Ancak Hürmüz Boğazı, Lübnan ve Gazze dosyaları aynı anda ilerlemezse, hazirandaki çerçevenin yeniden canlandırılması daha zor bir müzakere haline gelecek.