Trump: İran son 50 yıl için tazminat ödemeli

Trump, Oval Ofis açıklamasında İran’la olası anlaşmada savaş tazminatı talebini tersine çevirerek Tahran’dan ödeme isteyebileceklerini söyledi.

ABD Başkanı, Tahran’ın uzlaşma masasında tazminat gündeme getirdiğini belirtti ve aynı başlığın İran’a yöneltilebileceğini savundu. Trump’a göre Washington, İran’ın son 50 yılda bölgede yol açtığını ileri sürdüğü zararlar için ödeme talep edebilir.

Tazminat başlığı ters döndü

Trump, İran’ı Orta Doğu’da “yüz binlerce kişinin” ölümünden sorumlu tutan iddiasını yineledi. Bu sayı ve sorumluluk değerlendirmesi Trump’ın beyanına dayanıyor; açıklamada bağımsız bir kanıt ya da ikinci bir resmi veri paylaşılmadı.

Başkanın sözleri, olası bir anlaşmanın yalnızca nükleer veya güvenlik başlıklarıyla sınırlı kalmayabileceğini gösterdi. Tazminat tartışması müzakere metnine girerse, Washington ile Tahran arasındaki pazarlık maliyetleri siyasi olarak daha ağır bir zemine taşınabilir.

Trump, karşılanacak bir zarar varsa bunu İran’ın ödemesi gerektiğini söyledi. Bu çerçeve, ABD tarafının tazminat talebini kabul etmek yerine aynı alanda karşı baskı kurma niyetini ortaya koydu.

Hürmüz iddiası öne çıktı

Aynı basın toplantısında askeri seçenek de gündemde kaldı. Trump, İran’la anlaşma sağlanamazsa büyük bir saldırı ihtimalinin tamamen kapanmadığını belirterek, "Eğer yapmak istersek bunu yapabilecek kapasitemiz var. Göreceksiniz." dedi.

Başkan, İran ekonomisinin zorlandığını ve Tahran’ın kendi askerlerine maaş ödemekte sorun yaşadığını öne sürdü. Bu iddia da Trump’ın açıklamasıyla sınırlı; konuşmada İran bütçesine veya askeri ödemelere ilişkin doğrulanabilir bir belge sunulmadı.

Buna karşılık Trump, İran’ın askeri açıdan Hürmüz Boğazı’nda sorun çıkarabilecek kapasitesini koruduğunu söyledi. Hürmüz Boğazı, petrol ve tanker trafiği açısından küresel enerji piyasalarının en hassas geçiş noktalarından biri olduğu için bu başlık piyasa aktörleri tarafından yakından izleniyor.

Trump, boğazın açık olduğunu ve geçişlerin ABD donanmasının kontrolünde yürüdüğünü savundu. Başkanın anlatımına göre yalnızca izin verilen tankerler geçebiliyor, diğer gemiler ise abluka nedeniyle ilerleyemiyor.

Netanyahu yanıtı ayrı kaldı

Toplantıda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun son açıklamaları da soruldu. Trump, Truth Social hesabından paylaşım yaptığını hatırlattı ve Netanyahu ile ilişkileri için "İlişkilerimiz gayet iyi durumda." ifadesini kullandı.

Bu yanıt, İran dosyası ile İsrail hattındaki siyasi temasların aynı basın toplantısında birleştiğini gösterdi. Trump, Netanyahu’nun açıklamalarına ilişkin ayrıntılı bir politika yanıtı vermek yerine ikili ilişki tonunu korumayı tercih etti.

Diplomatik temaslar sürerse tazminat başlığı, tarafların anlaşma metnindeki sorumluluk ve taviz tanımlarını zorlayabilir. Böyle bir senaryoda küresel makro etki daha çok enerji fiyatlaması, tanker sigortası ve risk primi üzerinden görülür; bölgesel taşımacılık şirketleri ise rota ve maliyet planlarını yeniden yapmak zorunda kalabilir.

Anlaşma kanalı kapanır ve askeri seçenek öne çıkarsa, Hürmüz Boğazı’na ilişkin her açıklama petrol akışı ve deniz taşımacılığı için daha fazla önem kazanır. Açık kalan soru, Washington’ın bu baskıyı müzakere aracı olarak mı kullanacağı, yoksa sahadaki askeri düzeni daha sert bir çizgiye mi taşıyacağıdır.