A360
Atlas Özet✦ Atlas AI
01
Türkiye, savunma sanayisindeki başarısını model alarak, tüm sanayisini yüksek teknoloji odaklı bir yapıya dönüştürmeyi ve küresel değer zincirlerinde üst sıralara tırmanmayı hedefliyor.
02
Avrupa sanayisi durgunluk yaşarken, Türkiye'nin pandemi öncesine göre %31'lik üretim artışı yakalaması, küresel rekabette önemli bir fırsat penceresi sunuyor.
03
Devlet, 500 milyar TL'lik kredi programları ve stratejik teşviklerle, ekonominin lokomotifini geleneksel sektörlerden mobilite, yarı iletkenler, uzay ve yapay zeka gibi geleceğin alanlarına kaydırıyor.
Atlas AI
Türkiye, imalat sanayisinde pandemi öncesine göre üretimini artıran az sayıdaki ülkeden biri olarak, sanayi politikasını yüksek teknoloji ekseninde yeniden kurguluyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın Sapanca’daki Uluslararası Ekonomi Zirvesi’nde verdiği mesajlar, savunma sanayisinde oluşan kapasiteyi sivil sektörlere taşıma hedefini öne çıkardı.
Ankara, savunma ve havacılıkta oluşan tedarik zinciri, mühendislik ve Ar-Ge birikimini; makine, elektronik, yazılım, malzeme, enerji ve ileri üretim gibi alanlara yayarak ihracatın niteliğini yükseltmeyi amaçlıyor.
Bu yaklaşımın merkezinde savunma sanayisinin son yıllardaki ölçek büyümesi var. Metinde yer alan verilere göre sektör, yıllık yaklaşık 1 milyar dolarlık seviyeden 20 milyar doları aşan bir büyüklüğe çıktı. Savunma ihracatı da 248 milyon dolardan 10 milyar doların üzerine yükseldi. Bu performans, Türkiye’nin askeri insansız hava aracı pazarında üçte iki paya ulaştığı iddiasıyla birlikte, teknoloji yoğun üretimin dış pazarlarda rekabet gücü yaratabildiğini gösteren bir örnek olarak sunuluyor.
Hükümetin yeni çerçevesi, küresel sanayi görünümündeki ayrışmayı da gerekçe olarak kullanıyor. Metne göre Almanya’nın sanayi üretimi pandemi öncesinin %11,8, Fransa’nın ise %3 gerisinde kalırken Türkiye %31 üzerine çıktı. Bu fark, üretim kapasitesinin korunması kadar, katma değeri düşük üretimden daha yüksek teknolojili ihracata geçişin hızlandırılması gerektiği argümanını güçlendiriyor.
Geçen yıl 112 milyar dolarlık orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürün ihracatı, bu yönelimin başladığına işaret eden ana gösterge olarak veriliyor.
Finansman ve teşvik tarafında Ankara, Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) kapsamında 500 milyar liralık bir çerçeve ve HIT-30 gibi stratejik yatırım programlarıyla seçici bir kaynak tahsisi hedefliyor. KOSGEB üzerinden son iki yılda 115 bin KOBİ’ye 64 milyar liralık uygun koşullu finansman sağlandığı bilgisi, dönüşümün KOBİ tabanına yayılma kanalını öne çıkarıyor.
Buna karşılık sıkı para politikası koşullarında geleneksel sektörlerin finansmana erişim baskısı yaşadığı, 100 milyar liralık selektif kredi programları olsa da kaynakların daha çok yüksek teknolojiye yönlendirildiği vurgulanıyor.
Metin, dönüşümün arka planında tedarik kısıtları ve yaptırımların yarattığı zorunlu yerlileşme dinamiğini konumlandırıyor. Kıbrıs sonrası ambargo deneyimi, F-35 programından çıkarılma ve SİHA’lar için kritik bileşenlere erişimde yaşanan zorluklar, yerli alt sistem ve çekirdek teknoloji geliştirme çizgisini hızlandıran başlıklar arasında sayılıyor.
Bu çizgi “Milli Teknoloji Hamlesi” çerçevesinde kurumsallaşırken, Savunma Sanayii Başkanlığı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı gibi kurumlar Ar-Ge hibeleri, teşvikler ve proje yönetimiyle koordinasyon rolünü üstleniyor.
Ar-Ge tarafında metin, milli gelirin %1,5’inin Ar-Ge’ye ayrıldığını ve özel sektörün yıllık 14 milyar dolarlık Ar-Ge harcaması yaptığını belirtiyor. Bu göstergeler, yüksek teknoloji hedefinin yalnızca kamu yatırımıyla değil, özel sektör kapasitesiyle de taşınmak istendiğine işaret ediyor. Politika setinin temel ekonomik gerekçesi ise cari açık baskısını azaltmak için daha yüksek katma değerli ihracat kompozisyonuna geçiş olarak çerçeveleniyor.
Ülke Etkisi: Seçici teşvik ve kredi kanalları, kamu kaynaklarının sektörler arası dağılımını ve yatırım kompozisyonunu etkileyebilir. Yüksek teknoloji ihracatının payı arttıkça cari denge ve verimlilik göstergeleri, ihracat birim değeri üzerinden yeniden şekillenebilir.
Sektör Etkisi: Savunma kaynaklı tedarik zinciri ve Ar-Ge kapasitesi, yazılım, elektronik, malzeme ve makine gibi sivil alanlara teknoloji transferi kanalı açabilir. Finansman koşulları, düşük katma değerli sektörlerde konsolidasyon ve kapasite ayarlamalarını gündeme getirebilir.
Piyasa Etkisi: Kredi tahsisi ve teşviklerin yönü, banka bilançolarında sektör bazlı risk yoğunlaşmasını ve yatırım iştahını etkileyebilir. İhracat kompozisyonundaki değişim, döviz gelirlerinin istikrarı ve ülke risk primi kanalıyla varlık fiyatlarına yansıyabilir.
