ABD’de Türk lobisi: Washington temasları ve riskler

Tarık Çelenk’in Washington D.C. ziyareti, ABD’de Türk lobiciliğinin kapasitesi ve Türk‑Amerikan ilişkilerinin karar alma kanalları hakkında yeni gözlemler ortaya koydu. Çelenk, bu seyahatin 23 yıl içindeki altıncı ABD ziyareti olduğunu ve son ziyaretini 2019’da, Donald Trump başkanken yaptığını aktardı. Ziyaret kapsamında düşünce kuruluşlarıyla temaslar, farklı toplulukların politika tartışmaları ve Türkiye algısına dair değerlendirmeler öne çıktı.

Çelenk’e göre Washington’daki düşünce kuruluşları, yalnızca akademik üretim yapan yapılar değil; aynı zamanda lobi faaliyetleri, ilişki yönetimi ve rapor üretimi üzerinden politika ekosistemini besleyen merkezler gibi çalışıyor. Bu yapıların, Kongre, yürütme organı ve medya ile kurduğu ağlar, dış politika dosyalarında gündem belirleme gücünü artırıyor.

Bu nedenle Türkiye’nin ABD’deki görünürlüğü, yalnızca resmi diplomasiyle değil, bu kurumlarla sürdürülen temasların sürekliliğiyle de şekilleniyor.

Çelenk, ABD’de Türk diasporasının potansiyeline dikkat çekerken, Türk lobiciliğinin “sivil bir alan” olarak kaldığını ve devlet tarafından yerleşik, kurallı bir geleneğe dayanmadığını savundu. Bu tespit, ABD’deki diğer diaspora gruplarının uzun yıllara yayılan kurumsallaşmış savunuculuk pratikleriyle kıyaslandığında, Türkiye’nin anlatı kurma ve gündem takibi kapasitesinde süreklilik sorunu olabileceğine işaret ediyor.

Çelenk ayrıca 24 Nisan döneminde Ermeni lobiciliğinin etkisine değindi ve Türkiye’nin “inkâr politikasından” vazgeçmesinin lobi gücüne katkı sağlayacağını ileri sürdü.

Ziyaret sırasında Çelenk, Müslüman düşünce topluluklarının düzenlediği Şeriat‑İslamofobi‑Demokrasi başlıklı oturumlara katıldığını belirtti. Demokrat Yahudi çevrelerin Gazze konusundaki tutumlarını izlediğini ve bazı Yahudi siyasi analistlerin Suriye’deki gelişmelerde Türkiye’den çekindiğini aktardı. Çelenk, ABD’deki Yahudi toplumunun finans ve teknoloji alanlarında etkili olduğunu, bazı çevrelerin Türkiye’yi Gazze ve Hamas’a silah yardımı yapmakla suçladığını gözlemlediğini yazdı.

Çelenk, muhataplarına kutsal metinlerin yayılmacılık şeklinde yorumlanmasının bölgede güvensizlik üreteceğini söylediğini ve Hamas ile İran’ın da dahil olacağı sivil bir diyalog platformu önerdiğini aktardı. Türk‑ABD ilişkilerinin mevcut dönemde Recep Tayyip Erdoğan‑Donald Trump inisiyatifiyle yürüdüğünü ve bunun Türkiye açısından avantaj yarattığını ifade etti. Ayrıca F‑35 konusunda Türkiye lehine kararlar alındığını duyduğunu belirtti.

Arka planda, Türkiye‑ABD ilişkileri son yıllarda savunma sanayii, Suriye politikası, yaptırımlar ve bölgesel güvenlik başlıklarında dalgalı seyretti. Washington’daki karar alma süreçleri, Kongre’nin rolü ve yaptırım mekanizmaları nedeniyle çok aktörlü ilerliyor. Bu nedenle düşünce kuruluşları, diaspora ağları ve tematik topluluklar üzerinden oluşan algı ve rapor akışı, resmi müzakerelerin hareket alanını dolaylı biçimde etkileyebiliyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Bu tür temaslar, Türkiye’nin ABD’de algı yönetimi ve savunuculuk kapasitesini kurumsallaştırma tartışmalarını etkileyebilir. 24 Nisan ve benzeri dönemlerde söylem ve politika uyumu, siyasi kredibilite kanalıyla ikili ilişkilerin seyrini etkileyebilir.

Sektör Etkisi: Düşünce kuruluşları ve diaspora ağları üzerinden oluşan rapor ve anlatılar, savunma sanayii ve teknoloji işbirliklerinde risk algısını ve uyum süreçlerini etkileyebilir. F‑35 gibi dosyalarda Kongre ve kamuoyu hassasiyetleri, tedarik zinciri ve ortak üretim planlarını dolaylı biçimde şekillendirebilir.

Piyasa Etkisi: İkili ilişkilerde savunma ve yaptırım başlıklarının gündeme gelmesi, ülke risk primi ve sermaye akımları üzerinde beklenti kanalıyla etkili olabilir. Washington kaynaklı politika sinyalleri, savunma şirketleri ve ilgili tedarikçilerde haber akışına duyarlı fiyatlamayı artırabilir.