Riyad'da ikinci Mekke İttifakı toplantısı

Mekke İttifakı'nın üç kurucu ülkesi bugün Riyad'da savunma komitesini topluyor; gündem Husi saldırıları ve Kızıldeniz güvenliği.

Riyad masasında üç heyet

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısına katılacak. Komite, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında kurulan savunma yapısının başlıca karar mekanizmalarından biri olarak çalışıyor.

Üç ülkenin liderleri Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı 7 Ağustos’ta imzaladı. Bu anlaşmayla oluşturulan yapının ilk komite toplantısı 31 Ağustos’ta İstanbul’da yapılmış, kurumsal çerçevenin nasıl kurulacağı ele alınmıştı.

Anlaşma, taraflardan birine yönelik saldırının diğer üyelere de yapılmış sayılmasını öngören ortak caydırıcılık mantığına dayanıyor. Bu nedenle Riyad’daki toplantı, sadece diplomatik istişare değil, ittifakın kriz döneminde nasıl işleyeceğine dair ilk ciddi sınav olarak görülüyor.

Husi saldırıları hesabı değiştiriyor

Toplantı, Suudi Arabistan’ın Husilerden kaynaklanan güvenlik tehdidini daha üst düzeyde gündeme taşıdığı bir döneme denk geliyor. Riyad’ın güvenlik değerlendirmelerinde Aramco gibi enerji tesisleri ile Mekke ve Medine’deki kutsal mekanlara yönelik saldırı iddiaları öne çıkıyor.

Pakistan Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, geçen hafta yaptığı açıklamada ittifak ortaklarının bölgedeki gerilimi değerlendirmek üzere Riyad’da acil toplantı düzenleyeceğini duyurdu. Üç ülkenin genelkurmay başkanları da 25 Eylül’de Riyad’da bir araya gelerek Husilerle gerilimin askeri boyutunu ve ittifak kapsamında atılabilecek adımları görüştü.

Bölgesel haberlerde Suudi Arabistan’ın Yemen’deki hedeflere ve Kızıldeniz’de deniz güvenliğine dönük daha sert seçenekleri değerlendirdiği öne sürülüyor. Riyad’ın olası hava operasyonları için ABD’den destek istediği, ancak olumlu yanıt alamadığı iddiaları resmi makamlarca doğrulanmış değil.

Riyad’ın Türkiye ve Pakistan’dan doğrudan askeri katkı isteyip istemeyeceği henüz bilinmiyor. Talep siyasi destekle sınırlı kalırsa komite daha çok ortak mesaj ve koordinasyon zemini üretecek; askeri katkı gündeme gelirse angajman kuralları, komuta yapısı ve operasyon riski daha belirleyici başlıklar olacak.

Ankara destek mesajı hazırlıyor

Türkiye, Husi saldırılarını kınarken Suudi Arabistan’ın kendini savunma hakkına vurgu yaptı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da eylüldeki bir demecinde, tehdidin boyutuna göre Suudi Arabistan’a askeri destek sağlanmasının gündeme gelebileceğini söylemişti.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Fidan’ın toplantıda Türkiye’nin Suudi Arabistan’la dayanışmasını yinelemesi bekleniyor. Aynı kaynaklar, Fidan’ın kutsal mekanlara yönelik saldırıların kabul edilemez olduğunu ve bölgesel anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğini vurgulamasının öngörüldüğünü belirtiyor.

Toplantıda uluslararası ticaret yollarında seyrüsefer güvenliği ve Kızıldeniz’deki gelişmeler de ele alınacak. Türkiye daha önce Suudi Arabistan öncülüğündeki Kızıldeniz İttifakı’na ilgi göstermiş ve Savunma Bakanlığı yetkililerini Riyad’daki temaslara göndermişti.

Kurumsallaşma yeni üyeleri bekletiyor

Riyad görüşmelerinin ikinci dosyası Mekke İttifakı’nın kurumsallaşma süreci olacak. İstanbul’daki ilk toplantıda genel sekreterliğin Riyad’da kurulması ve Pakistan’ın önerdiği emekli Korgeneral Nauman Mahmood’un üç yıllığına genel sekreterliğe getirilmesi masaya yatırılmıştı.

İttifakın genişlemesi de gündemde bulunuyor. Pakistanlı yetkililer daha önce altı ülkenin katılım ilgisi gösterdiğini açıklarken, kurucu üç ülkenin kurumsal yapı tamamlanmadan yeni üyeliklere mesafeli durduğu belirtiliyor.

Fidan’ın toplantıda ittifakın kısa sürede aldığı mesafeye dikkat çekmesi ve yapının bölgesel istikrar açısından önemini vurgulaması bekleniyor. Bu mesaj, Ankara’nın askeri tırmanmayı sınırlama isteği ile Suudi Arabistan’a güvenlik desteği verme çizgisini aynı anda koruma arayışını yansıtacak.

Hürmüz riski masaya geliyor

İran ile ABD arasındaki görüşmelerin sonuçsuz kalmasının ardından ortaya çıkan gerilim ve Hürmüz Boğazı’nda tanker geçişlerinde yaşanan sorunlar da Riyad gündemine girecek. Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına göre Fidan’ın İsrail’in bölgesel barış ve istikrar çabalarına etkisini de ittifak ortaklarıyla ele alması bekleniyor.

Eğer Riyad toplantısı ortak bildiri ve kurumsal takvimle sınırlı kalırsa küresel enerji piyasaları açısından ana etki gerilimin izlenmesiyle sınırlı olur; Aramco için tesis güvenliği gündemde kalır, denizcilik ve savunma sektörü ise mevcut risk fiyatlamasını korur.

Eğer ittifak askeri koordinasyonu derinleştirirse, Kızıldeniz ve Hürmüz hattında ticaret akışları üzerindeki baskı artabilir; Aramco’nun operasyonel güvenliği daha merkezi hale gelir ve bölgedeki enerji, sigorta ve lojistik şirketleri daha yüksek güvenlik maliyetleriyle karşılaşabilir.

Toplantı sonrası izlenecek ana başlıklar, Riyad’ın doğrudan destek talep edip etmediği, genel sekreterlik kararının netleşip netleşmediği ve yeni üyelik sürecinin takvime bağlanıp bağlanmadığı olacak. Komitenin vereceği sinyal, Mekke İttifakı’nın kriz anında siyasi platform mu yoksa operasyonel savunma mekanizması mı olacağına dair ilk ölçütlerden birini sağlayacak.