NYT: Trump'tan Türkiye'nin F-35 programına dönüş sinyali

New York Times'ın haberine göre, F-35 programı, Ankara ziyareti öncesi Trump'ın Türkiye'ye dönüş kapısını açacağı iddiasıyla yeniden diplomasi gündemine girdi.

Dört üst düzey ABD'li yetkiliye dayandırılan iddiaya göre Trump, Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a Türkiye'nin programa dönüşü için olumlu mesaj verebilir.

İddianın merkezinde iki koşul var: S-400 krizinin aşılması ve ABD Kongresi'nin onay sürecinin tamamlanması. Bu nedenle dosya, yalnızca liderler arası görüşmeye değil, Washington'daki kurumsal dengeye ve savunma güvenliği tartışmalarına bağlı kalmaya devam ediyor.

Ankara masasında iki koşul

Trump'ın Erdoğan'a vereceği öne sürülen mesaj, Türkiye'nin F-35 programı dışındaki konumunun yeniden ele alınabileceğine işaret ediyor.

S-400 başlığı çözülmeden programın yeniden açılması zor görünüyor. Kongre onayı şartı ise yürütme kanadındaki olası yumuşamanın yasama denetiminden geçmesi gerektiğini hatırlatıyor.

Bu ayrım kritik: Beyaz Saray'ın yaklaşımı diplomatik atmosferi değiştirebilir, ancak savunma programına dönüş için teknik, hukuki ve siyasi süreçlerin aynı yönde ilerlemesi gerekir. Kongre'de itiraz gelmesi halinde dosya lider diplomasisinin ötesinde kilitlenebilir.

S-400 dosyası kararın merkezinde

Türkiye'nin dönüş iddiasının S-400 krizine bağlanması, Washington açısından güvenlik kaygılarının hâlâ dosyanın ana ekseni olduğunu gösteriyor. F-35 gibi yüksek teknoloji içeren bir savunma programında sistem güvenliği, tedarik planı kadar belirleyici bir başlık.

Ankara açısından konu yalnızca savaş uçağı tedarikiyle sınırlı değil. Programa dönüş ihtimali, savunma modernizasyonu, ittifak ilişkileri ve ABD ile askeri iş birliğinin yönü açısından daha geniş bir diplomatik değer taşıyor.

ABD tarafında ise mesele Türkiye'yle ilişkileri onarma isteği ile Kongre'nin güvenlik hassasiyetleri arasında sıkışabilir. Bu yüzden Trump'ın vereceği iddia edilen mesaj, uygulanabilir bir yol haritasına dönüşmediği sürece sınırlı etki yaratır.

Kongre onayı belirleyici olacak

Kongre'nin rolü, iddiayı siyasi temenniden kurumsal sürece taşıyan ana unsur. Türkiye'nin programa dönüşü gündeme alınsa bile, yasa yapıcıların onayı olmadan nihai sonuç çıkması beklenemez.

Eğer S-400 başlığında kabul edilebilir bir formül bulunur ve Kongre süreci olumlu ilerlerse, küresel düzeyde NATO içi savunma uyumu mesajı güçlenebilir. Türkiye açısından bu senaryo, F-35 dosyasının yeniden teknik takvime bağlanması ve savunma planlamasında yeni seçeneklerin açılması anlamına gelir.

Eğer S-400 krizi çözülmez ya da Kongre engeli aşılmazsa, dosya diplomatik jest düzeyinde kalabilir. Bu durumda Türkiye alternatif savunma tedariki ve yerli modernizasyon seçeneklerine daha fazla ağırlık vermek zorunda kalabilir; ABD savunma sanayii açısından ise Türkiye pazarı üzerindeki belirsizlik sürer.

Üçüncü olasılık, liderler düzeyinde olumlu mesaj verilmesine karşın sürecin uzun müzakereye bırakılmasıdır. Bu senaryoda küresel makro etki sınırlı olur, ancak savunma şirketleri, tedarik zincirleri ve bölgesel güvenlik hesapları Ankara-Washington hattından gelecek ayrıntılı açıklamalara göre pozisyon alır.

Şimdilik açık kalan başlıklar net: S-400 için hangi çözümün kabul edileceği, Kongre'de nasıl bir takvim işletileceği ve Ankara ziyaretinde resmi bir çerçeve açıklanıp açıklanmayacağı. Bu yanıtlar olmadan F-35 programı için kapının aralanması, tamamlanmış bir dönüş değil, şartları ağır bir diplomatik deneme olarak okunmalı.