Türkiye mayın temizliği: 56 milyon m² alan açıldı

Türkiye, 2015’ten bu yana kara ve deniz alanlarında yürüttüğü mayınla mücadele faaliyetleriyle hem sınır güvenliği hem de sivil güvenlik risklerini azaltan ölçekte sonuç aldı. Milli Savunma Bakanlığı (MSB) koordinasyonunda yürüyen program kapsamında 56 milyon metrekare alan mayınlardan arındırıldı ve 228 bin mayın imha edildi. Çalışmalar, Türkiye’nin Ottava Sözleşmesi yükümlülükleriyle uyum ve Birleşmiş Milletler’in “Mayınsız Dünya” hedefiyle bağlantılı bir çerçevede ilerledi.

Saha faaliyetleri ağırlıkla Suriye sınırı ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yoğunlaştı. Türkiye’de anti personel mayınları, 1956’dan itibaren Suriye sınırında kaçakçılığı önleme amacıyla döşendi; 1993-1997 döneminde ise terör eylemleri sonrası askeri alanların korunması ve sınır güvenliği gerekçesiyle yeni mayınlama yapıldı. Bu geçmiş, temizliğin yalnızca teknik bir faaliyet değil, aynı zamanda sınır yönetimi ve iç güvenlik politikalarıyla bağlantılı bir risk azaltma süreci olduğunu gösteriyor.

MSB bünyesindeki Mayın Faaliyetleri Merkezi (MAFAM) Dairesi Başkanlığı, temizliğin yanında risk azaltma ayağını da yürüttü. Kurum, patlayıcı madde riskine karşı farkındalık çalışmaları kapsamında yaklaşık 20 bin kişiye Patlayıcı Madde Risk Eğitimi verdi. Bu eğitimler, özellikle kırsal alanlarda tarım, hayvancılık ve günlük hareketlilik sırasında karşılaşılan riskleri düşürmeyi hedefleyen bir tamamlayıcı unsur olarak öne çıkıyor.

Kara mayınlarının temizlenmesi, bölge halkının can ve mal güvenliği üzerinde doğrudan etkili bir güvenlik çıktısı üretirken, ekonomik faaliyetler açısından da arazi kullanımını genişletti. MSB’nin verdiği bilgiye göre temizlenen alanlar tarım ve hayvancılık faaliyetlerine katkı sağladı. Ayrıca tarihi zenginliklerin bulunduğu mayınlı alanların kültürel mirasa dahil edilmesiyle, güvenlik riski nedeniyle erişilemeyen bazı bölgelerin yönetilebilir hale gelmesi amaçlandı.

Türkiye, mayınla mücadelede dış işbirliği boyutunu da sürdürdü. Dost ve müttefik ülkelerle yürütülen kapasite geliştirme faaliyetleri kapsamında Azerbaycan’a mayın temizleme eğitimi desteği verildi; Suriye, Libya, Litvanya ve Ukrayna gibi ülkelerle de kapasite geliştirme çalışmaları devam etti. Bu hat, Türkiye’nin savunma diplomasisi ve teknik uzmanlık ihracı açısından bir araç işlevi görüyor.

Deniz boyutunda ise Karadeniz’de Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası sürüklenen mayınlar deniz trafiği için risk oluşturdu. Türk Deniz Kuvvetleri, 26 Mart 2022’den bu yana mayın gözetleme faaliyetleri yürüttü; bu kapsamda 28 bin 150 saat seyir ve 7 bin 711 saat uçuş yaptı. Gözetleme sırasında tespit edilen 275 şüpheli cisimden 10’u mayın, 8’i kamikaze İHA ve 11’i kamikaze İDA olarak teşhis edildi ve Sualtı Savunma (SAS) timleri tarafından imha edildi.

Bu veriler, deniz ulaştırması ve liman erişimi gibi kritik altyapı başlıklarında riskin yalnızca mayınlarla sınırlı kalmadığını, insansız sistem tehditlerinin de aynı operasyonel çerçevede ele alındığını gösteriyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Mayın temizliği, sınır bölgelerinde sivil güvenlik riskini azaltarak araziye erişimi artırabilir ve yerel ekonomik faaliyeti etkileyebilir. Ottava Sözleşmesi uyumu, Türkiye’nin uluslararası yükümlülük takibi ve raporlama kapasitesi üzerinden siyasi kredibilite kanallarını etkileyebilir.

Sektör Etkisi: Temizlenen alanların tarım ve hayvancılığa açılması, kırsal üretim ve arazi değerleri üzerinden sektör dinamiklerini etkileyebilir. Deniz gözetleme ve SAS faaliyetleri, mayın karşı tedbirleri ve insansız tehditlere karşı savunma kabiliyetleriyle ilgili tedarik ve eğitim ihtiyaçlarını artırabilir.

Piyasa Etkisi: Sınır ve deniz güvenliği risklerinin yönetimi, lojistik maliyetleri ve sigorta primleri gibi kanallar üzerinden ticaret akışlarını etkileyebilir. Savunma ve güvenlik harcamalarının operasyonel yoğunluğu, ilgili alt yüklenici ekosistemi ve kamu bütçesi kalemleri üzerinden piyasa beklentilerine yansıyabilir.