Körfez'deki tıkanıklığa Moskova hamlesi: Türkiye, Rusya ile yeni bir anlaşma imzalayacak

Gübre ithalatı için Rusya ile planlanan mutabakat, Türkiye’nin ekim sezonu öncesi azotlu gübre ve ham madde arzını hedefliyor.

Aktarılan bilgilere göre Tarım ve Orman Bakanı Yardımcısı Ahmet Bağcı ile Rus mevkidaşı Maksim Borovoy’un anlaşmayı Moskova’da imzalaması bekleniyor. Planlanan imza, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Kırgızistan’daki Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde yaptığı görüşmeden yaklaşık bir hafta sonra gündeme geldi.

Moskova imzasında azot odağı

Mutabakatın ana başlığı, Türkiye’nin azotlu gübre alımlarını artırabilmesi ve Rusya’nın bazı ihracat sınırlamalarında Türkiye için istisna tanıması olacak. Kapsamın azotlu ve fosfatlı gübreler ile amonyak sevkiyatlarını içerdiği belirtiliyor.

Tarım ve Orman Bakanlığına göre düzenleme, ekim sezonu öncesinde gübre ile gübre üretiminde kullanılan ham maddelerin teminini güvenceye almaya yardımcı olacak. Türkiye açısından zamanlama, Basra Körfezi üreticilerinden üre tedarikinde yaşanan aksaklıkların ardından öne çıkıyor.

Bakanlığın değerlendirmesine göre süreç, Rusya’nın bu yılın başlarında Türkiye’nin artan ihtiyacını karşılamak amacıyla amonyak ve üre ihracatındaki bazı kısıtlamaları gevşetmesinin ardından ilerledi. Böylece yeni mutabakat, daha önce açılan sınırlı esnekliğin daha geniş ve yazılı bir çerçeveye taşınması anlamına gelebilir.

Kotalar kasım sonuna uzandı

Rusya gübre üretiminde dünyada ikinci sırada yer alıyor ve küresel ticarete konu bitki besin maddelerinin yaklaşık yüzde yirmi’sini sağlıyor. Bu pay, Moskova’nın ihracat kararlarını Türkiye gibi ithalata bağımlı tarım pazarları için doğrudan maliyet başlığı haline getiriyor.

Moskova, gübre ihracatında kota uygulamasını kasım sonuna kadar uzattı. Mevcut düzenlemeye göre üreticiler, 1 Haziran ile 30 Kasım arasında azot bazlı ürünler dahil toplam 20 milyon ton gübre ihraç edebiliyor.

Kota sistemi, Rusya’nın yerel arzı önceleyen politika tercihinin parçası olarak işliyor. Amonyum nitrat ihracatının geçici olarak durdurulması ve Körfez kaynaklı sevkiyat kesintileri, küresel gübre arzında alıcı ülkeler için daha dar bir hareket alanı yarattı.

Rusya’nın Ukrayna’da başlattığı savaşın ardından Karadeniz rotasındaki güvenlik riskleri ve Baltık Denizi limanlarına yönelen trafik, sevkiyat maliyetleri üzerinde baskı oluşturdu. Bu tablo, Türkiye’ye gelen gübre kargolarında fiyat, rota ve teslim takvimi başlıklarını aynı anda daha kırılgan hale getirdi.

Beş milyon ton üretim sınırı

Türkiye yılda yaklaşık 5 milyon ton gübre üretiyor; iç talep ise yıllık yaklaşık 7 milyon ton düzeyinde bulunuyor. Bu fark, ithalatın yalnızca fiyat dengeleme aracı değil, tarımsal üretim planlamasının temel girdilerinden biri olduğunu gösteriyor.

Ülkenin yıllık gübre üretim kapasitesi 8 milyon tonun üzerinde olsa da fiili üretim bu seviyeye çıkamıyor. Amonyak başta olmak üzere fosforik asit, fosfat kayası, potas ve kükürt gibi ham maddelerde dışa bağımlılık, kapasitenin kullanımını sınırlayan ana mekanizma olarak öne çıkıyor.

Mutabakat zamanında işlerse Türkiye, ekim sezonunda azotlu gübre arzını daha öngörülebilir hale getirebilir; bu da tarımsal girdi maliyetleri üzerinden gıda fiyatları baskısını sınırlamaya yardımcı olabilir. Rusya açısından anlaşma, kota rejimini korurken seçilmiş alıcılara kontrollü ihracat kanalı açma imkanı sağlar; sektör için etkisi ise Karadeniz ve Körfez rotalarındaki aksaklıkların ne kadar süreceğine bağlı kalır.

Muafiyet gecikir veya Rus ihracat kotaları daha bağlayıcı hale gelirse Türkiye’nin ithalat takvimi yeniden daralabilir. Böyle bir durumda yerli gübre üreticileri ham madde tedarikinde daha yüksek maliyetle karşılaşabilir, küresel piyasada ise azotlu gübre alıcıları aynı tedarik kaynakları için daha yoğun rekabet içine girebilir.