İranlı yetkiliden uyarı: Deniz ablukasının etkisi savaştan ağır olabilir

İran-Çin Ticaret Odası Başkanı Mecid Rıza Hariri, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının maliyetini konteyner taşımacılığı üzerinden hesapladı. Hariri’ye göre abluka devam ederse İran, deniz yerine daha pahalı kara taşımacılığına yönelmek zorunda kalabilir.

Hariri, ablukanın ekonomik sonuçlarının savaşın yol açacağı maliyetten daha ağır olabileceğini savundu. Bu değerlendirme, İran’ın dış ticaretinde zaten yaptırımlar nedeniyle yükselen işlem maliyetlerinin üzerine yeni bir taşıma yükü eklenebileceği varsayımına dayanıyor.

“Abluka koşullarında yıpranan ve yok olan bizim ekonomimizdir, ABD ekonomisi değil”

Hariri, İran’ın yaptırımları aşmak için geliştirdiği kanalların geçmişte ticaret maliyetlerini artırdığını, milli gelirde kayba ve ekonomik yapıda aşınmaya yol açtığını söyledi. Aynı mekanizmanın deniz taşımacılığında daha büyük bir ölçekte tekrar edebileceğini belirtti.

Konteyner başına 9 bin dolar

Hariri’nin hesabında ana fark, Çin’den İran’a gelen bir konteynerin taşıma güzergahında oluşuyor. Verdiği rakamlara göre deniz yoluyla taşınan bir konteyner yaklaşık 3 bin dolara gelirken, kara yolunda ortalama maliyet 12 bin dolara çıkıyor.

Bu fark, konteyner başına 9 bin dolarlık ek yük anlamına geliyor. Hariri, İran’ın güney limanlarından yılda yaklaşık 2 milyon konteyner girdiğini belirterek toplam ek maliyeti yıllık yaklaşık 18 milyar dolar olarak hesapladı.

Hariri’ye göre bu tutar, İran’ın temel gıda ve ilaç ithalatı için yıllık ihtiyaç duyduğu 15 milyar doların üzerindeki maliyetten daha yüksek. Karşılaştırma, ablukanın yalnızca lojistik bir sorun olarak değil, ithalat faturası ve tüketici maliyetleri üzerinden ekonominin geneline yayılan bir baskı olarak görüldüğünü gösteriyor.

Ablukayı aşmaya dönük yöntemler, Hariri’nin anlatımında iki ayrı sonuç üretiyor. Birincisi, malların daha pahalı yollardan ülkeye girmesi; ikincisi, bu pahalı kanalları yöneten çıkar gruplarının güçlenmesi.

Trump’ın 500 milyon dolarlık iddiası

ABD Başkanı Donald Trump, 22 Nisan’daki açıklamasında deniz ablukasının İran’a günlük yaklaşık 500 milyon dolar kaybettirdiğini ileri sürdü. Trump, uygulamayı etkili bulduğunu söylemiş ve ablukayı “çelik duvar” benzetmesiyle anlatmıştı.

Trump’ın günlük kayıp iddiası ile Hariri’nin yıllık 18 milyar dolarlık konteyner hesabı aynı olguyu farklı ölçülerle tarif ediyor. İlki İran’ın genel ekonomik kaybına ilişkin siyasi bir değerlendirme, ikincisi ise Çin-İran hattındaki taşıma maliyetine dayalı bir ticaret hesabı olarak öne çıkıyor.

Hariri, deniz ticaretinin kesintiye uğramasının müzakere, talep, tehdit veya savaş yoluyla sona erdirilmesi gerektiğini söyledi. Bu ifade, İran iş çevrelerinde ablukanın kalıcı hale gelmesi halinde maliyetlerin normalleşmesinden duyulan kaygıyı yansıtıyor.

Abluka sürerse İran ekonomisi açısından ilk kanal ithalat maliyetleri olur; konteyner başına 9 bin dolarlık fark şirketlerin fiyatlarına, stok kararlarına ve tedarik sürelerine yansıyabilir. Deniz yolunun açılması halinde ise Hariri’nin hesabındaki 18 milyar dolarlık baskı azalır, ancak yaptırım kaynaklı aracı maliyetler ayrı bir sorun olarak kalır.

Kara güzergahları kalıcı çözüm haline gelirse bölgesel taşımacılık sektörü daha fazla hacim alabilir, fakat İran’daki ithalatçılar için ödeme, sigorta ve teslim süresi riski artar. Küresel ölçekte etki, İran’ın alternatif tedarik rotalarına ne kadar yük bindireceğine ve Çin-İran hattındaki deniz ticaretinin ne hızla normale dönebileceğine bağlı kalır.