İran idam kararları: kadın idamlarında %70 artış

İran’da yargı, 23 yaşındaki Marziye Niyeri’nin idamını uyguladı. Dosyada Niyeri’nin, cinsel saldırıya karşı kendini savunduğu sırada eşini ve eşinin ortağını öldürdüğü belirtildi. Mahkeme, meşru müdafaa savunmasını kabul etmedi ve maktul ailelerinin kısas talebini yerine getirdi.

Karar, İran ceza yargısının aile içi şiddet ve cinsel şiddet bağlamında meşru müdafaa iddialarına yaklaşımı açısından kurumsal risk başlığı yaratıyor. Özellikle “kısas” mekanizmasının, ağır şiddet ve saldırı iddiaları olan vakalarda bile belirleyici olabilmesi, yargısal standartların öngörülebilirliği ve savunma haklarının kapsamı konusunda tartışma alanı açıyor. Bu tür dosyalarda mahkemelerin hangi delil eşiğiyle meşru müdafaayı reddettiği, temyiz süreçlerinin nasıl işlediği ve af/uzlaşma seçeneklerinin hangi koşullarda devreye girdiği, insan hakları ve yönetişim göstergelerini etkileyen temel parametreler arasında yer alıyor.

Paylaşılan istatistiklere göre 2025’te idam edilen kadın sayısı

Resmi süreçlerin sonucu olarak uygulanan bu idam, aynı zamanda kadınlara verilen idam cezalarında gözlenen artış eğilimiyle birlikte değerlendiriliyor. Paylaşılan istatistiklere göre 2025’te idam edilen kadın sayısı bir önceki yıla kıyasla %70 yükseldi. Veriler, idam edilen kadınların büyük bölümünde geçmişte şiddet görme, çocuk yaşta evlilik ve ekonomik bağımsızlık eksikliği gibi kırılganlık göstergelerinin öne çıktığını işaret ediyor.

Bu tablo, İran’daki ceza adaleti sisteminin toplumsal cinsiyet temelli şiddet mağdurlarını koruma kapasitesi ve önleyici mekanizmaları açısından güvenilirlik tartışmasını büyütüyor. Mevcut uygulama, şiddet bağlamında işlenen suçlarda fail-mağdur ayrımını netleştiren koruyucu politika setlerinin zayıf kalabildiği izlenimini güçlendiriyor. Yargı kararlarının kamuoyu ve uluslararası izleme kurumları tarafından yakından takip edilmesi, ülkenin yönetişim risk primini etkileyen bir unsur olarak öne çıkıyor.

Uluslararası insan hakları kuruluşları, idam uygulamaları ve adil yargılanma standartları üzerinden İran’a dönük eleştirilerini son dönemde daha görünür biçimde sürdürüyor. Bu eleştiriler, diplomatik temaslarda siyasi baskı kanallarını genişletebiliyor ve ülke risk değerlendirmelerinde “insan hakları uyumu” başlığının ağırlığını artırabiliyor. Kurumsal aktörler açısından konu, yalnızca adli bir vaka olmaktan çıkıp, yaptırım tartışmaları, uluslararası itibar, sınır ötesi finansal uyum ve tedarik zinciri riskleriyle kesişen bir yönetişim başlığına dönüşüyor.

Yargı süreci ve kısas mekanizması

Niyeri dosyasında mahkeme, meşru müdafaa savunmasını reddetti ve iki ölüm nedeniyle maktul ailelerinin kısas hakkını kullanmasına onay verdi. Kısas, ceza sonucunun mağdur yakınlarının talebiyle şekillenebildiği bir çerçeve sunduğu için, benzer vakalarda sonuçların ailelerin tutumu ve uzlaşma imkanlarına göre değişebilmesine yol açabiliyor. Bu durum, yargısal öngörülebilirlik ve standart uygulama tartışmalarını tetikleyen bir faktör olarak izleniyor.

Kadın idamlarındaki artışın yönetişim boyutu

2025’te kadın idamlarındaki %70’lik artış, ceza politikası ve yargı uygulamalarının sosyal kırılganlıklarla kesiştiği alanlarda incelemeyi yoğunlaştırıyor. Şiddet geçmişi, erken yaşta evlilik ve ekonomik bağımsızlık eksikliği gibi etkenler, adli süreçlerde savunma kapasitesi ve risk davranışlarının arka planı açısından önem taşıyor. Bu göstergeler, İran’ın toplumsal cinsiyet temelli şiddetle mücadele kapasitesi ve mağdur koruma mekanizmaları hakkında uluslararası değerlendirmeleri etkileyebilecek bir veri seti olarak öne çıkıyor.