İran internet kısıtlamaları eğitimi durdurdu

İran’da savaşın yol açtığı fiziksel hasar ve ülke çapına yayılan internet kısıtlamaları, eğitim sistemini fiilen uzaktan ve kapalı bir dijital altyapıya taşıdı. Yetkililer yüz yüze eğitimi askıya aldı. Dersler ulusal intranet ve devlet televizyonu üzerinden yürütülüyor.

Eğitim altyapısında somut kayıp var. Savaş nedeniyle 640 okul binası hasar gördü. Bu binaların 250’si ağır hasarlı ve 15 okulun yeniden inşa edilmesi gerekiyor.

Bu tablo, kamu hizmetlerinin sürekliliği ve kriz yönetimi açısından iki ayrı kırılganlığı aynı anda büyütüyor: fiziksel altyapı kaybı ve dijital erişim bariyerleri. Uzaktan eğitime geçiş, bilgisayar ya da akıllı telefonu olmayan öğrencileri sistemin dışına itiyor. Erişim sorunu özellikle dezavantajlı bölgelerde daha görünür hale geliyor.

Dijital tarafta ise 21 Nisan’dan itibaren uzun süreli internet kesintileri kaydedildi. İran’ın küresel internete erişimi büyük ölçüde koptu. Kullanıcılar çoğunlukla yalnızca ülke içindeki sitelere erişim sağlayan kısıtlı bir ulusal intranet üzerinden bağlantı kurabiliyor.

Bu yapı, eğitimde kullanılan platformların ve içeriklerin de devletin kontrol ettiği ağlara bağımlı kalması anlamına geliyor. Küresel internete erişimin daralması, dış kaynaklara ulaşımı, akademik içerik akışını ve uluslararası iletişimi sınırlıyor. Aynı zamanda uzaktan eğitimde ölçme-değerlendirme, veri güvenliği ve hizmet sürekliliği gibi başlıklarda kurumsal riskleri artırıyor.

Yetkililer, dijital alanda kapsamlı devlet kontrolü sağlamak amacıyla küresel internetten tamamen ayrılmış bir intranet kurmayı hedefliyor. Bu yaklaşım, iletişimi, protesto örgütlenmesini ve görüntü yayılımını engelleme kapasitesi üzerinden iç güvenlik ve siyasi kontrol hedefleriyle ilişkilendiriliyor. Ulusal intranet kamusal yaşamın temel altyapısı haline gelirken, küresel internete erişimin kısıtlı kalması nüfusun dış dünya ile temasını daha da azaltıyor.

Kısa vadede eğitim hizmeti, televizyon ve intranet üzerinden sürdürülebilir görünse de erişim eşitsizliği belirleyici bir sorun olarak öne çıkıyor. Orta vadede ise okul binalarındaki hasarın onarımı ve yeniden inşa ihtiyacı, kamu bütçesi ve yerel idare kapasitesi üzerinde ek yük oluşturuyor. Dijital izolasyonun kalıcılaşması, eğitim ve bilgi ekosisteminin uluslararası standartlarla temasını azaltarak insan sermayesi ve verimlilik kanallarında daha geniş etkiler yaratabilir.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Yüz yüze eğitimin askıya alınması ve okul hasarları, kamu hizmetlerinin sürekliliğini ve bütçe önceliklerini etkileyebilir. Ulusal intranetin genişlemesi, bilgi akışı ve düzenleyici çerçevede dijital kontrolün artmasına yol açabilir.

Sektör Etkisi: Telekom ve yerli dijital platformlar, trafik ve hizmet talebi artışıyla daha merkezi bir rol üstlenebilir. Eğitim teknolojileri ve içerik sağlayıcıları, küresel entegrasyon yerine yerel ağlara uyum zorunluluğu nedeniyle iş modeli ve ürün tasarımını değiştirebilir.

Piyasa Etkisi: Uzun süreli kesintiler, ülke risk primi ve operasyonel risk algısı üzerinden yatırımcı davranışını etkileyebilir. Dijital izolasyon, sınır ötesi ticaret, ödeme akışları ve tedarik zinciri koordinasyonu kanallarıyla piyasa fiyatlamalarına yansıyabilir.