İran ve Umman, Hürmüz Boğazı’ndaki denizcilik güzergahında uzlaştı

İran, Hürmüz Boğazı için Umman'la deniz haritasında uzlaştığını bildirdi; geçici rota 2 ila 4 ay sürebilir.

İran basınına konuşan Bekayi, iki ülkenin özellikle denizcilik güzergahlarını belirleyecek harita üzerinde anlaşmaya vardığını söyledi. Bekayi, görüşmelerin olumlu ilerlediğini belirtti ancak Washington'u sürecin önünde engel oluşturmakla suçladı.

Açıklama, Tahran ile Maskat arasında boğazdaki güvenli geçiş yolları için yürütülen temasların son aşamaya yaklaştığı bir dönemde geldi. İran tarafı, güzergahın kalıcı bir düzenleme değil, geçişleri yönetmek için sınırlı süreli bir çözüm olarak ele alındığını aktarıyor.

Maskat hattında geçici harita

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, 5 Ağustos'taki açıklamasında Umman ile müzakerelerin son aşamaya girdiğini söylemişti. Garibabadi'ye göre üzerinde çalışılan güzergahın 2 ila 4 ay sürmesi bekleniyor ve bu süre boyunca boğazın tamamen açılması ABD'nin tutumuna bağlı olacak.

Bekayi'nin son açıklaması, bu çerçevenin harita ayağında ilerleme sağlandığını gösteriyor. Ancak İran tarafının aktardığı bilgiye göre uzlaşı, geçiş rejiminin tamamlandığı anlamına gelmiyor; Washington'un pozisyonu hâlâ dosyanın açık kalan unsuru olarak sunuluyor.

Umman'ın rolü, coğrafyadan kaynaklanan pratik bir ağırlık taşıyor. Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan ülke, alternatif geçiş düzenlemelerinde hem kara suları hem de Maskat ile Tahran arasındaki diplomatik kanal nedeniyle merkezi bir konumda yer alıyor.

14 Haziran mutabakatı

İran tarafının anlattığı kronolojiye göre Washington ve Tahran, 14 Haziran'da Pakistan arabuluculuğunda bir mutabakata varmıştı. İlk aşamada ABD'nin İran'a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması, buna karşılık Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın 60 gün boyunca geçiş ücreti almaması öngörülüyordu.

Tahran, mutabakat imzalandıktan sonra ABD'nin dondurulmuş varlıkları serbest bırakmadığını savunuyor. Aynı dönemde Washington'un Umman kara suları üzerinden alternatif rota belirlediği aktarılıyor; İran bu adımları anlaşmanın ihlali olarak nitelendirdi.

Bu gerilimin ardından İran, boğazdaki geçişleri sınırladı ve izinsiz geçmeye çalıştığını söylediği bazı gemileri hedef aldığını bildirdi. Kaynak metindeki kronolojiye göre çatışmalar 8 Temmuz'da Hürmüz Boğazı çevresinde başladı ve yaklaşık iki hafta sürdü.

Deniz taşımacılığı için sınav

Yeni harita, ilk aşamada deniz taşımacılığı şirketleri için rota netliği sağlayabilir. Belirli bir şirket adı açıklanmadığı için doğrudan kurumsal etki, gemi işletmecileri ve sigorta maliyetleri gibi sektör düzeyindeki sonuçlarla sınırlı değerlendirilebilir.

Eğer İran ve Umman geçici güzergahı yazılı bir düzenlemeye bağlarsa, küresel ticaret açısından risk kanalı kısmen daralabilir. Bu senaryoda Tahran için diplomatik alan açılırken, denizcilik sektörü daha öngörülebilir bir geçiş çerçevesiyle hareket eder.

Eğer Washington ile Tahran arasındaki anlaşmazlık sürerse, geçici rota boğazın tamamen normalleşmesi için yeterli olmayabilir. Bu durumda küresel makro tablo açısından enerji ve navlun akışlarında belirsizlik canlı kalır; İran açısından baskı unsuru devam eder, sektör açısından ise rota ve güvenlik planlaması daha maliyetli hale gelir.

Üçüncü olasılık, tarafların geçici güzergahı kullanırken dondurulmuş varlıklar ve geçiş rejimi başlıklarını ayrı kanallarda müzakere etmesi. Bu durumda Hürmüz Boğazı'nda kısa vadeli yönetim sağlanabilir, ancak kalıcı açılma için asıl eşik ABD'nin tutumu ve İran'ın buna vereceği yanıt olarak kalır.