İran dondurulan fonları için ABD-Katar erişim planı

İran dondurulan fonları dosyası yeniden hareketlendi: ABD ve Katar, Doha’da tutulan 6 milyar dolarlık kaynağa yalnızca insani harcamalar için erişim sağlanmasını öngören bir çerçeve üzerinde çalışıyor.

Wall Street Journal’ın aktardığına göre plan, İran’ın ilk aşamada gıda ve ilaç alımına dönük ödemeleri yapabilmesini hedefliyor. Kaynağın kullanımının, belirlenmiş kalemlerle sınırlı tutulması ve süreçte Katar’ın aracı rol üstlenmesi öne çıkıyor.

6 milyar doların geçmişi: Muafiyetle taşındı, sonra durduruldu

Söz konusu 6 milyar dolar, 2023’te Biden yönetimi döneminde sağlanan yaptırım muafiyetiyle Güney Kore’den Katar’a transfer edilmişti. Ancak 7 Ekim saldırılarının ardından fonun fiilen yeniden dondurulduğu biliniyordu.

Yeni formül, bu kaynağın tekrar “kullanılabilir” hale gelmesini hedeflerken, harcama alanlarını insani ihtiyaçlarla sınırlandırıyor. Kaynaklara göre, mekanizmanın nasıl denetleneceği ve hangi ödeme kanallarının kullanılacağı da görüşmelerin kritik başlıkları arasında.

WSJ’ye konuşan yetkililer, modelin çalışması halinde benzer yöntemlerin başka İran varlıkları için de referans oluşturabileceğini belirtiyor. Bu yaklaşımın, yaptırımlar sürerken “kontrollü serbest bırakma” fikrini öne çıkarabileceği değerlendiriliyor.

Tahran’ın hedefi daha büyük: 24 milyar dolarlık havuz

İran yönetimi, 6 milyar dolarlık kaynağın ardından dünya genelinde bloke edildiğini söylediği daha geniş bir fon havuzuna erişim istiyor. Haberde, Tahran’ın “derhal serbest bırakılmasını” talep ettiği ilk paket büyüklüğünün 24 milyar dolar olduğu aktarılıyor.

Buna karşın İran’ın, mevcut taslak çerçeveyi henüz resmi olarak kabul etmediği belirtiliyor. Konu, ABD-İran arasında yapılması planlanan görüşmelerin gündemine eklenmiş durumda.

Bir ABD’li yetkili, Beyaz Saray’ın İran’ın dondurulan varlıklarını “tamamen kullanıma hazır hale getirme” yönünde bir taahhütte bulunduğunu, ancak bunun müzakere sürecinin devamına bağlandığını ifade etti. Aynı yetkiliye göre İran masada kaldığı sürece fonların serbest kalması amaçlanıyor.

Trump’tan mesaj: “Bizim değil onların parası”

İran’a ait dondurulmuş varlıkların yaptırımlar nedeniyle farklı ülkelerde kilitli olduğu; Çin, Hindistan, Irak ve Katar’ın adı geçen başlıca merkezler arasında yer aldığı aktarılıyor. Bu durum, fonların teknik olarak nerede tutulduğundan bağımsız şekilde, kullanımın siyasi ve hukuki süreçlere bağlı kalmasına yol açıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, çarşamba günü konuya ilişkin soruları yanıtlarken fonlara yeşil ışık olarak yorumlanan ifadeler kullandı. Trump, paranın İran’a ait olduğunu vurgulayarak “zamanı geldiğinde” iade edilmesi gerekebileceğini söyledi.

Diplomatik temasların son dönemde hızlandığına işaret eden bir gelişme de mayıs ayının sonlarında yaşandı. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf liderliğindeki bir heyet, planı görüşmek üzere Doha’ya gitti ve böylece Katar hattındaki görüşmelerin görünürlüğü arttı.

Bölgede gerilimin sürdüğü bir dönemde finansal düzenleme arayışı, güvenlik gündemiyle yakından izleniyor. Hürmüz Boğazı’na yakın kritik noktalarda, Bender Abbas gibi limanlarda askeri ve ticari gemilerin bekleyişi sürerken, olası fon erişiminin gerilimi düşürüp düşürmeyeceği önümüzdeki müzakere takvimine bağlı olacak.

Bir sonraki adım, İran’ın taslağa resmi yanıtı ve ABD-İran görüşmelerinde bu başlığın hangi çerçevede ele alınacağı olacak. Denetim mekanizması, harcama kapsamı ve kapsam genişlemesi ihtimali, dosyanın seyrini belirleyecek ana unsurlar olarak öne çıkıyor.