Gazze planı Netanyahu-Trump hattında yeni tıkanma yarattı

Gazze planı, Netanyahu’nun 15 maddelik taslağı reddetmesiyle tıkandı; İsrail ordusu kaynaklara göre saldırıları azalttı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, pazar günü kabine toplantısında İsrail’in belgeyi kabul etmediğini söyledi. Netanyahu, 27 Ekim seçimleri öncesinde aşırı sağcı koalisyon ortaklarının Gazze’de tavize karşı çıkan baskısı ile ABD Başkanı Donald Trump’ın savaşı bitirme girişimi arasında sıkışmış durumda.

Mladenov temasından sonra fren

Konuya yakın kaynaklara göre İsrail, Trump’ın Barış Kurulu’nun Gazze temsilcisi Nikolay Mladenov’un geçen pazartesi Netanyahu ile görüşmesinden sonra bölgedeki saldırılarını büyük ölçüde azalttı. İsrail yönetimine yakın bir kaynak, ordunun artık yalnızca "acil tehdit" gördüğü durumlarda hareket edeceğini ve neredeyse günlük hedefli suikast operasyonlarını durduracağını söyledi.

Trump geçen ay, savaşı sona erdirmeyi hedefleyen planda ilerleme sağlandığını ve hem İsrail’in hem Hamas’ın çerçeveyi kabul ettiğini açıklamıştı. Taslağa göre Hamas silahlarını bırakacak, İsrail güçleri Gazze’den çekilecek, Uluslararası İstikrar Gücü ise yeni kurulacak Filistin polis teşkilatıyla güvenliği üstlenecekti.

Silahsızlanma takvimi düğümlendi

Anlaşmazlık, hangi adımın önce atılacağı konusunda yoğunlaşıyor. İsrail, Hamas silah bırakmadan Gazze’deki askerlerini geri çekmeyeceğini bildirirken Hamas, silahlarla ilgili düzenlemeye başlamadan önce İsrail saldırılarının durmasını ve çekilmenin işlemesini istiyor.

Netanyahu, ordunun Hamas silahsızlandırılmadan Gazze’den çıkmayacağını söyledi ve ağır silahlardan hafif silahlara kadar bütün kapasitenin kapsama girdiğini belirtti. Başbakan, ABD ile temasların sürdüğünü, bazı fikirlerin İsrail açısından kabul edilebilir olduğunu, bazılarının ise olmadığını söyledi ancak itiraz ettiği maddeleri açıklamadı.

İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Netanyahu’nun çizgisine destek vererek savaşın hedeflerinden birinin Hamas’ın yok edilmesi olduğunu savundu. Smotrich, İsrail ordusunun Gazze Şeridi’nden "bir milimetre bile" çekilmemesi gerektiğini ve Hamas tamamen dağıtılıp silahsızlandırılmadan yeniden inşanın başlamaması gerektiğini söyledi.

Hamas’ın üst düzey isimlerinden Basem Naim ise örgütün 10 gün önce Kahire’de arabulucularla üzerinde uzlaştığı yol haritasına bağlı olduğunu belirtti. Naim, arabulucuların ve ABD’li garantörün Netanyahu hükümetine baskı yapmasını beklediklerini, sürecin iç siyasi hesaplarla engellenmemesi gerektiğini söyledi.

Gazze nüfusu dar alanda

Silahsızlanmanın tanımı da taraflar arasında ayrışıyor. Hamas, "silahsızlanma" ifadesinden kaçınırken silahlarını Trump’ın Barış Kurulu denetiminde Gazze’yi yönetmesi planlanan ABD destekli Filistinli teknokrat yapının kontrolündeki depolara teslim etmeyi kabul ettiğini söylüyor.

ABD arabuluculuğunda ekimde varılan anlaşmadan bu yana İsrail, 7 Ekim 2023 saldırısına katılan tüm Hamas mensuplarını hedef alacağını açıklamıştı. Gazze’deki sağlık yetkililerine göre ateşkesten bu yana İsrail saldırılarında çoğu sivil 1.250’den fazla kişi hayatını kaybetti; Hamas bu dönemde öldürülen mensuplarının sayısını açıklamadı.

İsrail güçleri Gazze Şeridi’nin yaklaşık üçte ikisini kontrol altında tutuyor ve bu bölgelerde nüfus büyük ölçüde yerinden edildi. Gazze’de 2 milyonu aşkın nüfusun neredeyse tamamı, kıyı boyunca Hamas kontrolünde kalan dar alana sıkışmış durumda; birçok kişi çadırlarda veya hasarlı binalarda yaşıyor.

Gazze için üç rota

Eğer saldırı temposundaki düşüş korunur ve taraflar çekilme ile silah teslimi için denetlenebilir bir takvimde anlaşırsa, bölgesel risk algısı azalabilir. Bu senaryoda Netanyahu hükümeti güvenlik çizgisini acil tehdit müdahalesiyle savunur, yardım kuruluşları ve planlanan güvenlik gücü Gazze’ye dönük hazırlıklarını hızlandırabilir.

Eğer takvim anlaşmazlığı sürerse, ateşkes fiilen düşük yoğunluklu bir çatışma düzenine dönüşebilir. Bu durumda Trump planının siyasi ağırlığı zayıflar, Netanyahu koalisyon içinde baskı altında kalır ve Gazze’de yeniden inşa ile polis gücü kurulumu bekleme aşamasında kalır.

Eğer hedefli saldırılar yeniden genişlerse, bölgesel diplomasi ve insani yardım akışı daha kırılgan hale gelir. Bu rota, İsrail’de koalisyonun sert kanadını kısa vadede güçlendirebilir; ancak Trump’ın planı, Hamas’ın silah teslimi ve Gazze’nin yeniden inşası aynı anda daha uzak bir ihtimal haline gelir.