F-35 Program Maliyetleri 536 Milyar Doları Aştı

Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı'nın F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programının tedarik maliyetleri, son değerlendirmelerle birlikte 536,2 milyar dolara yükseldi. Bu durum, önceki tahminlere göre yaklaşık 51 milyar dolarlık bir artışı temsil ediyor. Maliyetlerdeki bu yükselişin ana sebepleri arasında enflasyon baskıları, üretim harcamalarındaki artışlar ve yedek parça taleplerindeki yükseliş yer alıyor. Programın uzun vadeli finansal sürdürülebilirliği ve ortak ülkeler üzerindeki bütçe yükü, bu güncel veriler ışığında daha detaylı inceleme altına alınıyor.

Bu maliyet artışının 32 milyar dolarlık kısmı doğrudan uçak ve motor alımlarına bağlanıyor. Geriye kalan 19 milyar dolarlık bölüm ise araştırma ve geliştirme faaliyetleri için ayrılan ek bütçelerden kaynaklanıyor. Bu dağılım, projenin teknolojik karmaşıklığı ile sürekli güncellenen operasyonel gereksinimlerinin finansal yansımalarını ortaya koyuyor. Özellikle Block 4 yazılım entegrasyonu ve modernizasyon çalışmalarındaki gecikmeler, programın geliştirme maliyetlerini 106,6 milyar dolara ulaştırdı.

Yeni nesil radar sistemleri, gelişmiş sensörler ve güç yönetimi gibi teknolojik geliştirmeler, yüklenici firmaların maliyet yapısını doğrudan etkileyen unsurlar olarak belirlendi. Pentagon, teslimat takvimlerindeki kaymaların ve küresel tedarik zincirindeki malzeme fiyatlarındaki yükselişin bütçe üzerindeki baskıyı sürdürmesini bekliyor. Bu faktörler, programın uzun vadeli finansal projeksiyonlarını ve katılımcı ülkelerin savunma bütçelerini etkileme potansiyeli taşıyor.

Program başlangıcında hedeflenen 2 bin 470 uçaktan şimdiye

F-35 programının tüm yaşam döngüsü maliyetleri, yani 90 yıllık işletme ve destek giderleri de dahil edildiğinde, toplam harcamanın yaklaşık 2 trilyon dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu uzun vadeli projeksiyon; uçağın idamesi, bakımı, yakıt ikmali ve personel giderleri gibi kalemleri kapsıyor. Program başlangıcında hedeflenen 2 bin 470 uçaktan şimdiye kadar 872 adedi teslim edilmiş durumda.

Mevcut idame faaliyetlerindeki bazı eksiklikler ve lojistik zorluklar, teslim edilen filonun harbe hazırlık oranları üzerinde potansiyel riskler oluşturmaya devam ediyor. Bu durum, uçağın operasyonel verimliliği ve maliyet etkinliği açısından önemli bir değerlendirme alanı sunuyor. Gelecekteki teslimatlar ve modernizasyon adımları, mevcut maliyet baskılarını daha da artırabilir ve katılımcı ülkelerin programdaki pozisyonlarını yeniden gözden geçirmelerine neden olabilir. Türkiye, programın erken aşamalarında kritik parça üreticisi olarak yer almış, ancak daha sonra F-35 alım sürecinden çıkarılmıştı.