Eğitimde yeni dönem: MEB sınavlarında soru havuzunu yapay zeka oluşturacak

MEB’in ortak sınav sorularının çoğunu yapay zeka ile hazırlatacağı ileri sürüldü; öğretmenlerin değerlendirmedeki yetkisi tartışmaya açıldı.

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) hakkında yayımlanan haberde, uygulamanın 2026-2027 öğretim yılının ilk döneminde başlatılmasının planlandığı belirtiliyor. Haberdeki örnekte, toplam 10 sorunun sekizini yapay zeka hazırlarken öğretmene iki soruyu seçme alanı bırakılıyor.

Aktarılan düzenleme, yalnızca soruların hazırlanmasını değil, sınav sonrasındaki puan kayıtlarını ve sonuçların incelenmesini de dijital sisteme taşıyor. Haberde Bakanlığın amacı, sınav uygulamalarını ortaklaştırmak olarak aktarılıyor; eğitimci Özgür Bozdoğan ise okulların farklı koşullarının değerlendirmede korunması gerektiğini savunuyor.

Öğretmenin soru seçme alanı daralıyor

Haberde “Ortak Yazılı Sınav Sistemi” adıyla anılan model, soru üretiminde yapay zeka ağırlığını artırırken öğretmenlerin sonuçları kaydetme görevini sürdürüyor. Verilen örnekte öğretmenin belirlediği sorular toplamın beşte birini oluşturuyor; ancak bu dağılımın bütün derslerde değişmeden uygulanacağına ilişkin bir ayrıntı aktarılmıyor.

Sınavlarda açık uçlu sorulara da yer verilmesi öngörülüyor. Aktarılan işleyişe göre öğretmenler, her öğrencinin sorular bazındaki puanlarını ayrı kayıtlar halinde sisteme işleyecek; böylece yalnızca toplam not değil, her soruya ilişkin sonuç da dijital ortamda bulunacak.

Bu tarif, yapay zekanın soruları hazırlamasıyla öğrencilerin yanıtlarını puanlamasının aynı işlem olmadığını gösteriyor. Haberde puanların sisteme öğretmenlerce girileceği belirtiliyor, fakat yanıtların yapay zeka tarafından değerlendirileceği söylenmiyor; dolayısıyla planı otomatik not verme uygulaması olarak tanımlamak mümkün değil.

Geçiş sınavı sınıfları kapsam dışında

Aktarılan kapsamda ortaokulun beşinci, altıncı ve yedinci sınıfları yer alıyor. Bu kademede matematik ve Türkçenin yanında İngilizce, sosyal bilgiler, fen bilimleri ile din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinin sınavları da modele dahil ediliyor.

Lise düzeyinde ise dokuzuncu, 10’uncu ve 11’inci sınıflar için uygulama öngörülüyor. Ders listesi; fizik, kimya ve biyolojinin yanı sıra matematik, Türk dili ve edebiyatı, tarih, coğrafya, felsefe, İngilizce ve din kültürü ve ahlak bilgisini içeriyor.

Haberde, LGS hazırlığı yapan sekizinci sınıflarla YKS hazırlığındaki 12’nci sınıfların düzenlemeye alınmayacağı belirtiliyor. Dolayısıyla tarif edilen kapsam, ortaokul ve lisenin bütün sınıflarına yayılan bir uygulama değil; her iki kademenin son sınıfı dışarıda bırakılıyor.

Bu ayrım, ortak yazılı planının kapsamıyla öğrencilerin hazırlandığı geçiş sınavlarını birbirinden ayırmayı gerektiriyor. Aktarılan bilgiler LGS veya YKS sorularının yapay zekaya hazırlatılacağını söylemiyor; iddia, belirtilen sınıf ve derslerde yürütülecek yazılı sınavların hazırlanmasıyla sınırlı kalıyor.

Bozdoğan okul koşullarına dikkat çekiyor

Haberde görüşlerine yer verilen eğitimci Özgür Bozdoğan, değerlendirme yöntemini belirleme yetkisinin okulun ve sınıfın ihtiyaçlarını bilen öğretmenlerde bulunması gerektiğini savunuyor. Bozdoğan’ın itirazı, ortak soruların öğrencilerin farklı sosyoekonomik koşullarını yeterince hesaba katmayacağı görüşüne dayanıyor.

Bozdoğan, devlet okullarının koşullarının da birbirinden ayrıldığını belirterek Ankara’nın Mamak ilçesinden bir örnek veriyor. Düşük gelirli bir mahallede okuyan öğrenciyle ekonomik olanakları daha geniş bir çevrede eğitim alan öğrencinin aynı ölçütlerle değerlendirilmesini doğru bulmadığını ifade ediyor.

Eğitimci ayrıca düzenlemenin öğretmenlerin mesleki bağımsızlığını zayıflatacağını savunuyor ve hazırlık sırasında öğretmen görüşüne başvurulmadığını ileri sürüyor. Bu ifadeler Bozdoğan’ın eleştirilerini yansıtıyor; öğretmenlere danışılmadığı iddiasını doğrulayacak ayrı bir belge veya Bakanlık yanıtı haberde yer almıyor.

Plan aktarıldığı biçimiyle uygulanırsa öğretmenlerin görevi, soruların çoğunu hazırlamak yerine sınırlı soru seçimi ve ayrıntılı puan kaydına ağırlık verecek. Uygulamanın değerlendirilmesinde belirleyici ayrıntılar, yapay zeka sorularının nasıl denetleneceği ve öğretmenlerin bunları sınıf ihtiyaçlarına göre değiştirip değiştiremeyeceği olacak; bu noktalar henüz açıklığa kavuşmuş değil.