İçeriğe geç
SON HABERLER
Dış Politika

Dünyanın gözü APEC zirvesinde: Diplomatik teamüller yıkıldı

Çin’in Shenzen kentinde düzenlenen APEC zirvesi başladı. Zirve kapsamında gerçekleşecek Trump, Şi, Putin zirvesi merakla beklenirken, Çin Devlet Başkanı…

Atlas Newsdesk
Dünyanın gözü APEC zirvesinde: Diplomatik teamüller yıkıldı

Şi-Trump görüşmesi öncesinde Çin lideri, ABD Başkanı Donald Trump’ı Shenzen’de bizzat karşıladı; gündem üçlü zirve.

Trump, Filipinler’de Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. ve diğer liderlerle yaptığı temasların ardından Çin’e geçti. Çin liderinin havaalanına gitmesi, görev süresi boyunca bir Amerikan başkanı için yaptığı benzer nitelikte ilk karşılama olarak aktarıldı.

Çin devlet medyasına göre Şi, Trump’a yılın başlarında ABD ziyaretinde kendisini havalimanında karşıladığını hatırlattı ve bu jeste karşılık verdiğini söyledi. Bu ayrıntı, APEC zirvesindeki görüşmelerin yalnızca protokol değil, güç diplomasisi açısından da izlendiğini gösteriyor.

Shenzen’de üç lider masası

Şi ve Trump’ın yarın baş başa görüşmesi bekleniyor. Günün ilerleyen bölümünde ise Trump, Şi ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in üçlü formatta bir araya gelmesi planlanıyor.

Putin, toplantının “önemli faydalar sağlayabileceğini” söyledi. Kremlin bu hafta Yalta Konferansı benzetmelerini “siyaset bilimcilerin oyunları” diye niteledi; Pekin ise üçlü görüşmenin dünya barışına katkı sağlayacağı görüşünde.

Yalta benzetmesi, 1945’te ABD, Britanya ve Sovyetler Birliği’nin savaş sonrası düzeni şekillendirdiği toplantıya gönderme yapıyor. O konferans daha sonra büyük güçlerin nüfuz alanlarını küçük ülkeler üzerinde kurduğu düzenlemelerin simgelerinden biri haline geldi.

Avrupa ve Asya’daki bazı başkentlerin, dünyanın en büyük askeri güçlerinin kendi çıkarlarını göz ardı edebileceğinden kaygı duyduğu aktarılıyor. Bu endişe, Ukrayna savaşı, Tayvan gerilimi ve teknoloji kısıtlamalarının aynı diplomatik zeminde konuşulma ihtimalinden besleniyor.

Şi ticareti merkeze aldı

Şi, zirvedeki konuşmasında Çin’i küreselleşmiş ekonominin savunucusu olarak konumlandırdı. İş dünyası temsilcilerine hitap ederken “serbest ve açık ticarete” destek çağrısı yaptı.

Çin lideri, “Dünya Ticaret Örgütü’nün merkezinde yer aldığı kurallara dayalı çok taraflı ticaret sistemini kararlılıkla savunmalı, serbest ve açık ticareti ve yatırımı desteklemeliyiz” dedi. Bu mesaj, Trump yönetiminin gümrük vergilerini artırdığı ve dış politikada daha sert bir çizgi izlediği bir dönemde geldi.

Konuşma, Washington’ın Çin’in Nvidia gibi şirketlerin ürettiği gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimine yeni kısıtlamalar getirmesinin ardından yapıldı. Kaynak metne göre bu adım, Pekin ile varılan kırılgan ticaret ateşkesini daha da zorlayabilir.

Çin’in Batılı ticaret ortakları, Pekin’i imalatı destekleyen politikalarla yılda 1 trilyon doları aşan dış ticaret fazlası vermekle eleştiriyor. Pekin ise bu modelin, dünyanın en zengin ekonomilerine yetişmeye çalışan Çin için uygun olduğunu savunuyor.

Washington, Brüksel ve diğer başkentler, Çin’in tedarik zincirlerindeki ağırlığının Pekin’e jeopolitik nüfuz sağladığından kaygı duyuyor. Aynı hükümetler, bu politikaların kendi sanayileri ve istihdamları üzerinde baskı oluşturduğunu belirtiyor.

Şi, dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’in gümrük vergilerini düşüreceğini ve pazarlarını dışa daha fazla açacağını söyledi. The Asia Group ortağı George Chen’e göre Şi’nin mesajı “muhtemelen birçok Küresel Güney ülkesinde yankı bulacak.”

Putin yaptırımları hedef aldı

Şi’nin ardından konuşan Putin, Batılı güçleri “eski hegemonlar” diye niteledi. Konuşma, Ukrayna’nın Kırım’ı Rusya’ya bağlayan stratejik Kerç Köprüsü’nün karayolu bölümünü işlemez hale getirmesinin ardından geldi.

Putin, Avrupa’nın “aşağılayıcı bir gerileme” yaşadığını ve Rusya’ya uygulanan yaptırımların ters teptiğini savundu. Rus lider, “Yaptırımlar, gümrük vergileri ve ihracat kısıtlamaları hâlâ bir ölçüde caydırıcı olabilir. Ancak rakip ekonomileri çökertmek bir yana, büyümelerini bile durduramazlar.” dedi.

Putin ayrıca dünyanın “çalkantılı” bir dönemden geçtiğini söyledi ve anlaşmazlıkların “masaya oturarak” ele alınabileceğini belirtti. Bu ifade, Moskova’nın üçlü zirveyi Batı yaptırımlarına karşı siyasi alan açma fırsatı olarak gördüğünü gösteren Kremlin çizgisiyle örtüşüyor.

Takaichi’ye tören yapılmadı

Zirvede protokol dili liderler arasında farklılaştı. Avustralya, Kanada ve Güney Kore liderleri dansçılar ve tüfeklerini havaya kaldıran askerlerle karşılanırken, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi için benzer bir tören düzenlenmedi.

Takaichi, uçağından indikten sonra doğrudan bir araca yönlendirildi. Ziyaret, Pekin ile Tokyo arasında bir yıldır süren gerilimin ortasında yapılıyor.

Gerilim, Takaichi’nin Çin’in Tayvan’a yönelik bir hamlesinin Japon topraklarını da tehdit etmesi halinde Japonya’nın askeri güç kullanabileceğini söylemesiyle başlamıştı. Tayvan ve Japonya, salı günü Rus uçaklarının hava sahalarını ihlal ettiğini bildirdi.

Bundan sonraki seyir, üç ayrı kanaldan izlenecek: ABD-Çin ticaret ateşkesi, yarı iletken kontrolleri ve büyük güçlerin müttefiklerle koordinasyonu. Eğer çip kısıtlamaları derinleşirse Nvidia gibi şirketlerin Çin satış kanalları daha fazla daralabilir; yarı iletken sektörü ise daha ayrışmış tedarik zincirleriyle karşılaşabilir.

Eğer üçlü görüşme gerilimi azaltan ortak bir çerçeve üretirse, küresel ticaret için kısa vadeli belirsizlik azalabilir. Aksi durumda, Avrupa ve Asya’daki hükümetler savunma, teknoloji ve tedarik politikalarında daha korumacı seçeneklere yönelebilir.

More stories

Son haberler