Çanakkale Savaşları raporu: 111 yıl sonra bulundu

Çanakkale Savaşları Enstitüsü, 21 Nisan 2026’da 1915 tarihli bir tıbbi raporun 111 yıl sonra ortaya çıktığını açıkladı. Belge, Çanakkale kara muharebelerinin en yoğun dönemine ait yaralı sevki, hastane kapasitesi ve ölüm kayıtlarını tek bir çerçevede topladığı için, savaşın insan kaynağı kaybı ve sağlık idaresi açısından yeni bir birincil kaynak niteliği taşıyor.

Raporu 3. Kolordu ve Şimal Grubu Başhekimi Ali Rıza hazırladı. Metin, özellikle 25 Nisan 1915’te başlayan çıkarma sonrası süreçten Kasım ayı sonuna kadar süren kara muharebelerinin tıbbi sonuçlarına odaklanıyor. Bu dönem, Gelibolu Yarımadası’nda siper savaşının yerleştiği ve yaralanma sayılarının hızla arttığı zaman aralığı olarak biliniyor.

Belgeye göre, yalnızca 3. Kolordu’nun savunduğu sahadan 41.471 yaralı asker toplanıp kayıt altına alındı. Bu yaralıların 40.000’den fazlası sargı yerlerine ve hastanelere sevk edildi. Hastanelerde 2.549 Türk askeri hayatını kaybetti; rapor bu kayıpları “hastanelerde şehit” olarak kayda geçiriyor.

Rapor, Osmanlı ordusunun sahra sağlık zincirini nasıl kurduğunu da gösteriyor. Lapseki, Biga ve Ezine gibi noktalarda sağlık tesisleri oluşturuldu; ağır yaralılar deniz yoluyla İstanbul’daki hastanelere taşındı. Bu ayrıntılar, cephe gerisi lojistiğin yalnızca mühimmat ve iaşe değil, yaralı tahliyesi ve tedavi kapasitesi üzerinden de yönetildiğini ortaya koyuyor.

Belgede ayrıca, uluslararası harp hukukuna aykırı olduğu belirtilen domdom kurşunları nedeniyle 332 Türk askerinin yaralandığı bilgisi yer alıyor. Süngü hücumlarında ise 83 askerin yaralandığı veya hayatını kaybettiği kaydediliyor. Bu tür sınıflandırmalar, yaralanma nedenlerinin izlenmesi ve tedavi önceliklerinin belirlenmesi açısından dönemin askeri tıp yaklaşımına işaret ediyor.

Çanakkale cephesi, Osmanlı Devleti için hem stratejik boğaz savunması hem de iç siyaset ve askeri kadrolar açısından kritik bir dönemeçti. Yeni bulunan rapor, savaşın toplam bilançosunu tek başına vermese de, belirli bir kolordu sahasında yaralı akışını, sevk zincirini ve hastane içi ölüm kayıtlarını sayısal olarak ortaya koyuyor.

Enstitünün duyurusu, arşiv kaynaklarının yeniden tasnifi ve savaş dönemi sağlık yönetimi üzerine akademik çalışmaların veri tabanını genişletebilir; aynı zamanda kamu kurumlarının tarihsel belge yönetimi ve doğrulama süreçlerine yönelik ilgiyi artırabilir.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Belgenin doğrulanması ve yayımlanması, Türkiye’de arşiv yönetimi, kültürel miras ve akademik araştırma gündemini etkileyebilir. Kamu kurumları, tarihsel belgelerin tasnifi ve dijitalleştirilmesi için kaynak tahsisini yeniden değerlendirebilir.

Sektör Etkisi: Müze, yayıncılık, belgesel ve kültür turizmi gibi alanlarda yeni içerik üretimi ve sergileme planları gündeme gelebilir. Üniversiteler ve araştırma enstitüleri, askeri tıp ve lojistik tarihine dönük veri temelli çalışmalarını genişletebilir.

Piyasa Etkisi: Kültür turizmi ve yayıncılık gelirleri, yeni arşiv bulgularının görünürlüğü üzerinden talep kanalıyla etkilenebilir. Kamu destekli projeler artarsa, dijital arşivleme ve kültürel içerik üretimi tedarik zincirlerinde sınırlı ölçekli harcama kaymaları görülebilir.