Araştırma Ortaya Çıkardı: Türkiye'de Satılan Sigaralar Daha Tehlikeli

Sigara emisyonları, Goethe Üniversitesi Frankfurt çalışmasına göre Türkiye'den alınan dört üründe Almanya eşdeğerlerini %3,6 ile yüzde 51 aştı.

8 Eylül’de Tobacco Use Insights dergisinde yayımlanan araştırma, Türkiye’de satılan sigaraların parçacık madde salımını inceleyen ilk çalışma olarak sunuldu. Bulgular, aynı marka adıyla satılan ürünlerde ülkeye göre değişen tütün harmanı, katkı maddesi, kağıt veya filtre tasarımının emisyonlara yansıyabileceğini gösteriyor.

402 sigaralık kabin testi

Araştırmacılar Türkiye’den alınan 11 ürün, Almanya’dan alınan dört ürün ve bilimsel çalışmalarda kullanılan ABD menşeli bir referans sigarası üzerinde çalıştı. Her üründen 23 ile 30 adet olmak üzere toplam 402 sigara, 2,88 metreküplük kapalı bir kabinde otomatik düzenekle içildi.

Deneyde her sigaradan ilk iki nefesin ardından dakikada iki kez yedi standart nefes çekildi; her nefes 40 mililitre hacminde ve üç saniye sürdü. Sigara dört dakikada söndürüldü, kabin havası ise toplam 10 dakika boyunca ölçüldü.

Düzenek, içici tarafından çekilip dışarı verilen ana dumanın yanında sigaranın yanarken havaya bıraktığı yan akım dumanını da kabine aktardı. Araştırmacılara göre pasif içicilikte maruz kalınan dumanın yaklaşık yüzde 85’i bu yan akım dumanından oluşuyor.

PM2.5 değerinde 112 kat

Testlerde ortalama PM10 yoğunluğu metreküpte 1.044 ile 1.677 mikrogram arasında ölçüldü. PM2.5 değeri 1.043 ile 1.675 mikrogram, PM1 değeri ise 994 ile 1.548 mikrogram aralığında kaldı.

En yüksek ortalama değerler Türkiye’den alınan Parliament Night Blue’da kaydedildi: PM10’da 1.677, PM2.5’te 1.675 ve PM1’de 1.548 mikrogram/metreküp. En düşük sonuçlar Almanya’dan alınan Camel Yellow’da görüldü; aynı sıralamayla 1.044, 1.043 ve 994 mikrogram/metreküp ölçüldü.

PM10, çapı 10 mikrometre ve altında kalan parçacıkları; PM2.5, 2,5 mikrometre ve altını; PM1 ise bir mikrometre ve altını ifade ediyor. Dünya Sağlık Örgütü, dış ortam havasında PM2.5 için 24 saatlik ortalamanın metreküpte 15 mikrogramı aşmamasını öneriyor; deneydeki en yüksek değer bunun yaklaşık 112 katı olsa da ölçüm süresi ve ortamı doğrudan karşılaştırmaya izin vermiyor.

Aynı markaların Türkiye ve Almanya örnekleri arasında en büyük fark Camel Yellow’da çıktı. Türkiye’den alınan üründe PM2.5 yoğunluğu metreküpte 1.569 mikrogramken Almanya’daki üründe 1.043 mikrogram ölçüldü; bu, Türkiye örneğinde yaklaşık yüzde elli daha yüksek salım anlamına geliyor.

Yüzde 30 kuralı tartışması

Araştırmacılar farkın tütün harmanı, katkı maddeleri, kağıt veya filtre tasarımından kaynaklanabileceğini değerlendiriyor. Ancak deney, bu unsurlardan hangisinin sonucu belirlediğini ayrıştırmadığı için tek bir üretim unsuruna neden atfetmiyor.

Tütün Eksperleri Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Bülent İnce, üretim makinelerinin tek başına farkı açıklamasının güç olduğunu söyledi. İnce, "Üretim tekniği bakımından Almanya’da satılan sigara ile Türkiye’de satılan arasında çok farklılık olması mümkün değil. İkisinde de yüksek teknolojili makineler aynıdır. O nedenle kıyım biçimi ve fermantasyon süreci aynı markalar için farklılık oluşturmaz" dedi.

Türkiye’de 4733 sayılı Kanun, üreticilerin iç piyasaya sundukları ve ithal ettikleri sigaralarda kullandıkları toplam tütünün en az yüzde otuz’unun Türkiye’de üretilmiş olmasını öngörüyor. Hesaplama paket veya marka bazında değil, üretici ve kategori bazında yapıldığı için bir şirket bazı ürünlerde daha düşük, bazı ürünlerde daha yüksek yerli tütün kullanarak yıllık şartı karşılayabiliyor.

Almanya’nın federal tütün mevzuatında Türkiye’deki yerli tütün kullanım kotasına benzer bir zorunluluk bulunmuyor. Bu fark, aynı marka için ülkelere göre farklı harmanların kullanılabilmesini mümkün kılıyor; ancak çalışma yüzde otuz kuralı ile daha yüksek parçacık emisyonları arasında doğrudan bağ kurmuyor.

PM ölçümü açıkta kalıyor

Türkiye’de ve Almanya’da sigara başına sınır getirilen emisyonlar zifir, nikotin ve karbonmonoksitle sınırlı. Mevzuatta PM1, PM2.5 ve PM10 için özel bir üst sınır, zorunlu ölçüm veya paket üzerinde açıklama şartı bulunmuyor.

Araştırmada bütün ürünlerde duman kütlesinin büyük bölümü PM1 sınıfında toplandı; PM1’in PM10 içindeki payı yüzde 92,3 ile yüzde 95,3 arasında değişti. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bağımlılıkla Mücadele Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Doç. Dr. Pınar Mutlu, "Üstelik kullanılan cihaz 0.25 mikrometreden küçük parçacıkları ölçemediği için daha küçük parçacıklar bu değerlendirmeye bütünüyle yansımamış olabilir" dedi.

Deney kabininin hacmi küçük bir otomobilin iç hacmine yakın olduğu için bulgular, kapalı araçta sigara içilmesine ilişkin sağlık tartışmasına da veri ekliyor. Mutlu, "Çocuklar, gebeler, yaşlılar ve kalp ya da akciğer hastalığı bulunan kişiler özellikle korunmalı" ifadesini kullandı.

Bu bulgular düzenleyici kurumların PM ölçümünü talep etmesine yol açarsa, üreticiler ürün formüllerini, filtre tasarımlarını ve açıklama süreçlerini yeniden gözden geçirmek zorunda kalabilir. Mevcut çerçeve korunursa, parçacık emisyonları şirketlerin gönüllü bildirimleri ve bağımsız çalışmalarla izlenen sınırlı bir alan olarak kalacak.