Akaryakıta zam Suriye'yi karıştırdı

Suriye akaryakıt fiyatları, motorine yüzde kırk zamla litre başına 175 liraya çıkınca ülke genelinde protestoları büyüttü.

Cumartesi açıklanan kararın ardından göstericiler lastik yaktı, ana yolları kapattı ve Şam ile Halep arasındaki bağlantının bazı noktalarında ulaşımı aksattı. Protestolar, Beşar Esad'ın devrilmesinden bu yana ülkede görülen en geniş çaplı toplumsal tepkilerden biri olarak öne çıktı.

Motorin zammı yolları kapattı

Yeni düzenleme yalnızca motorinle sınırlı kalmadı. Hükümet, konutlarda ve sanayide kullanılan gazın fiyatını yaklaşık yüzde 9 artırırken, 95 oktan benzini yüzde 28 artışla 195 Suriye lirasına, 90 oktan benzini ise yüzde 26 artışla 185 liraya çıkardı.

Göstericiler bazı bölgelerde ham petrol taşıyan ve ülkenin orta kesimlerindeki rafinerilere giden tanker konvoylarını da durdurdu. Protestolarda enerji ve ekonomi bakanları ile Suriye Petrol Şirketi başkanının görevden alınmasını isteyenler oldu.

Halep'te konuşan Yasser Salim, "Daha yüksek maaş istemiyoruz. Tek istediğimiz motorin ve diğer yakıt fiyatlarının düşürülmesi" dedi. Aynı kentteki protestolara katılan Bassam al-Ali ise Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'ya seslenerek, "Sınır kapılarından milyonlarca dolar gelir elde ediliyor. Yeni kavşaklar ya da alışveriş merkezleri istemiyoruz. Biz sadece yaşamak istiyoruz" ifadelerini kullandı.

Yoksulluk baskısı fiyatlara eklendi

Yakıt artışları, uzun süredir gelir kaybı, yüksek enflasyon ve altyapı tahribatıyla mücadele eden hanelerin günlük maliyetlerine doğrudan yansıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'na göre Suriyelilerin %90'ı yoksulluk sınırının altında yaşıyor; bu oran 2011'de iç savaş başlamadan önce yaklaşık üçte birdi.

Motorin, yalnızca ulaşım maliyetini değil, tarım, küçük üretim, jeneratörle elektrik sağlama ve şehirler arası mal taşımacılığını da etkiliyor. Bu nedenle litre fiyatındaki yüzde kırk'lık artış, maaşlarla yakıt, ekmek ve temel hizmetler arasındaki makası daha görünür hale getirdi.

Şubat ayından bu yana 95 oktan benzinin fiyatı yaklaşık yüzde 86 arttı, motorinin fiyatı ise iki kattan fazla yükseldi. Aynı dönemde gösterge Brent petrolünün varil fiyatı 72,48 dolardan 104,61 dolara çıkarak yaklaşık %44 artış gösterdi.

Şam geçici önlem diyor

Enerji Bakanlığı Sözcüsü Abdulhamid Salat, pazar günü yaptığı açıklamada zamların küresel tedarik maliyetleri ve Suriye'nin ithalata bağımlılığı nedeniyle geçici bir önlem olduğunu söyledi. Salat'a göre fiyatlar, koşullara bağlı olarak aşağı ya da yukarı yönlü yeniden güncellenebilir.

Bakanlık sözcüsü, yeni seviyelerin yalnızca ham petrol fiyatlarını değil, rafine ürünlerdeki kıtlığı ve artan rafinaj, nakliye ve tedarik giderlerini de yansıttığını belirtti. Bu açıklama, hükümetin maliyetleri tüketiciye yansıttığını gösterirken, protestocuların talebi fiyatların geri çekilmesine odaklanıyor.

Arz tarafındaki sıkıntı, ülkenin en büyük tesisi olan Banyas Rafinerisi'nin kapsamlı bakım nedeniyle üç aydır kapalı kalmasıyla derinleşti. Rafinerinin devre dışı olması, ithal edilen ham petrolün işlenmesini ve iç piyasaya ürün akışını sınırlayan başlıca etkenlerden biri olarak görülüyor.

Rus petrol hattı daralıyor

Suriye bu yıl günde yaklaşık 60 bin varil petrol ithal etti ve bu tedarikte Rusya önemli bir kaynak olmaya devam etti. Şam yönetimi, Washington'a Rusya'dan yaptığı petrol alımlarını ciddi ölçüde azaltmaya hazır olduğunu bildirdi.

Rusya'daki rafinerilere yönelik Ukrayna saldırıları üretimi düşürürken, Moskova benzin ve motorin ihracatına kısıtlamalar getirdi. Bu gelişmelerin ardından Suriye'nin Rus petrolüne dayalı tedarik hattı daha pahalı ve daha kırılgan hale geldi.

Önümüzdeki dönemde ilk belirleyici unsur, Banyas Rafinerisi'nin bakım sonrası ne zaman ve hangi kapasiteyle çalışacağı olacak. Tesis hızlı biçimde devreye girerse iç piyasadaki ürün açığı azalabilir; gecikme halinde yakıt fiyatları taşımacılık, gıda ve sanayi maliyetleri üzerinden daha geniş bir baskı yaratabilir.

İkinci unsur, Şam'ın Rusya dışı tedarik kaynaklarına ne ölçüde dönebileceği. İthalat kanalları çeşitlenirse hükümet fiyatları sınırlı biçimde gevşetebilir; arz dar kalırsa protestolar, enerji politikasından bütçe yönetimine uzanan daha geniş bir ekonomik memnuniyetsizliğe dönüşebilir.