ABD-İran mutabakatı sonrası İsviçre görüşmesi iptal

ABD-İran mutabakatı sonrasında İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında yapılacağı duyurulan üst düzey görüşme iptal edildi; Beyaz Saray JD Vance’in ziyaretini erteledi.

İsviçre Dışişleri Bakanlığı, toplantının gerçekleşmeyeceğini bildirirken, ABD yönetimi sürecin tümüyle durmadığını vurguladı. Washington, teknik düzeyde müzakerelere hazırlıkların devam ettiğini belirterek kanalların açık tutulduğunu kaydetti.

Bürgenstock’taki iptal, ateşkes sonrası ilk sınav oldu

İptal kararı, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın bir gün önce devreye aldığı ve savaşın durdurulmasını hedefleyen düzenlemenin ardından geldi. Mutabakatın, sahadaki çatışmaları sonlandırmayı ve krizin diplomasiyle yönetilmesini amaçladığı ifade ediliyor.

Anlaşmanın Pakistan arabuluculuğunda şekillendiği belirtiliyor. Metnin ana başlıkları arasında çatışmaların bitirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve sorunların müzakereyle ele alınması bulunuyor.

Tarafların bundan sonraki aşamada İran’ın nükleer programı ve yaptırımların geleceği gibi konularda yeni bir müzakere başlatması bekleniyor. Ancak bugün iptal edilen toplantı, bu gündemlere geçilmeden önce güven artırıcı adımların ne ölçüde atılabileceğine dair soru işaretleri yarattı.

Mutabakat, ABD-İsrail hattında yeni bir gerilim başlığı açtı

ABD ile İran arasındaki çerçevenin ilanı, Washington ile Tel Aviv arasında da dikkatle izlenen bir ayrışmayı görünür kıldı. New York Times’ta yer alan değerlendirmelerde, İsrail yönetiminin mevcut metni “yetersiz” bulduğu ve bunu geri adım olarak okuduğu aktarılıyor.

Eleştirilerin merkezinde, anlaşma metninde İran’ın balistik füze kapasitesi, Hizbullah ve Husiler gibi bölgesel ortaklara verilen destek ve nükleer programa ilişkin bağlayıcı hükümlerin yer almaması bulunuyor. Bu başlıkların daha sonraki görüşmelere bırakılması, İsrail’de güvenlik kaygılarını artıran bir unsur olarak öne çıkıyor.

İsrail güvenlik çevrelerinden yapılan açıklamalar, itirazın dozunu yükseltti. Eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Yaakov Amidror, anlaşmayı “para verilip karşılığında niyet beyanı alınan” bir düzenleme olarak nitelendirdi.

İsrail’de bazı yorumcular ise süreci Tahran açısından diplomatik kazanım olarak değerlendirdi. Yaptırımların gevşemesi ihtimalinin İran’a yeni mali alan açabileceği ve bunun bölgesel nüfuzunu güçlendirebileceği görüşü dillendiriliyor.

Teknik görüşme mesajı sürerken sahada tansiyon tamamen düşmedi

Beyaz Saray’ın Vance’in İsviçre programını ertelemesi, temasların takviminde belirsizliğe işaret etti. Buna rağmen Washington’un “teknik müzakereler” vurgusu, ateşkesin işletilmesi ve sonraki başlıklara geçiş için bürokratik hazırlığın sürdüğünü gösteriyor.

Öte yandan bölgedeki askeri hareketlilik ve karşılıklı güvensizlik, diplomasinin hızını belirleyecek temel faktörler arasında. İsrail’in Lübnan’daki faaliyetlerinin devam ettiği, İran’ın bölgesel etkisinin ise yeni çerçeve sonrası daha yakından tartışıldığı belirtiliyor.

Bugün gerçekleşmeyen Bürgenstock buluşması, mutabakatın uygulanabilirliği bakımından ilk kritik eşiklerden biri olarak görülüyordu. Önümüzdeki günlerde teknik düzeyde temasların başlayıp başlamayacağı ve nükleer-yaptırım dosyasında takvimin netleşip netleşmeyeceği, hem ABD-İran çizgisini hem de ABD-İsrail ilişkilerindeki pazarlıkları şekillendirecek.