ABD-İran krizi: Türkiye arabulucu, askeri harekat durdu

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın enerji altyapısını hedef alan planlı askeri operasyonu beş gün ertelediğini açıkladı. Trump, erteleme kararını son iki gündür İran’la yürüyen ve “verimli” diye tanımladığı diplomatik temaslara bağladı. Açıklama, Hürmüz Boğazı’nın 48 saat içinde açılmaması halinde İran’a saldırı tehdidinin süresinin dolmasına saatler kala geldi ve kısa vadede gerilimi düşürdü.

Süreçte Türkiye’nin arabulucu rolü öne çıktı. Türk diplomatik kaynaklarına dayanan bilgilere göre ABD tarafı, Başkan Yardımcısı adayı JD Vance ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf arasında doğrudan bir görüşme yapılmasını teklif etti. Bu teklifin ve diğer temasların, Türkiye’nin de içinde yer aldığı arabulucular üzerinden iletildiği bildirildi.

Al Monitor’e konuşan bir kaynak, İran’ın bu spesifik görüşme önerisine henüz resmi yanıt vermediğini aktardı. Bu durum, tarafların doğrudan temas yerine üçüncü ülkeler üzerinden ilerleyen bir kanal kurmaya çalıştığını gösteriyor. Diplomasi trafiği, askeri seçeneğin masada kaldığı bir ortamda, zaman baskısı altında yürütülüyor.

Axios’un haberine göre arabulucular, bu hafta üst düzey ABD’li ve İranlı yetkilileri İslamabad’da bir araya getirmek için çalışıyor. Bu çabada Türkiye’nin yanı sıra Pakistan ve Mısır’ın da kolaylaştırıcı rol üstlendiği ifade ediliyor. Görüşmenin gerçekleşmesi halinde, kriz yönetimi için daha kurumsal bir müzakere zemini oluşabilir.

Trump, Savunma Bakanlığı’na verdiği talimatla ertelemenin devam eden görüşmelerin başarısına bağlı olduğunu vurguladı. Beş günlük süre, diplomasinin askeri seçeneği ne ölçüde geri plana iteceğini belirleyecek bir eşik haline geldi. Görüşmeler somut sonuç üretmezse, İran’ın enerji altyapısına yönelik operasyon seçeneği yeniden gündeme gelebilir.

Hürmüz Boğazı merkezli gerilim, enerji arz güvenliği ve deniz ticareti açısından küresel risk kanalı oluşturuyor. Boğaz, Basra Körfezi’nden çıkan petrol ve LNG sevkiyatının ana geçiş noktası olduğu için, kapanma veya kısıtlama ihtimali fiyatlama davranışını hızla etkileyebiliyor. Bu nedenle tarafların açıklamaları, yalnızca güvenlik gündemini değil, enerji piyasaları ve sigorta/navlun maliyetleri üzerinden finansal koşulları da etkileyen bir sinyal işlevi görüyor.

Önümüzdeki günlerde Trump yönetiminin erteleme süresine ilişkin yeni mesajları, İran’ın Vance–Kalibaf görüşmesi teklifine yaklaşımı ve olası İslamabad toplantısının gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, krizin yönünü belirleyecek ana başlıklar olarak öne çıkıyor. Türkiye’nin arabuluculuk rolü ise hem bölgesel diplomasi kapasitesi hem de krizlerin tırmanmasını sınırlama çabaları açısından yakından izleniyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Türkiye’nin arabuluculuk rolü, Ankara’nın bölgesel diplomasi ağırlığını ve ABD-İran hattındaki temas kanallarını etkileyebilir. Sürecin uzaması, Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve deniz ticareti risklerine karşı politika koordinasyonunu gündemde tutabilir.

Sektör Etkisi: Enerji, deniz taşımacılığı ve sigorta sektörleri, Hürmüz Boğazı kaynaklı kesinti riskini fiyatlamaya devam edebilir. Enerji altyapısına yönelik olası saldırı ihtimali, bölgesel üretim ve ihracat akışlarına ilişkin operasyonel risk değerlendirmelerini artırabilir.

Piyasa Etkisi: Jeopolitik risk primi, petrol ve gaz fiyatları üzerinden enflasyon beklentileri ve faiz patikası algısını etkileyebilir. Navlun ve sigorta maliyetlerindeki oynaklık, emtia ithalatçısı ülkelerin cari denge ve kur kanalları üzerinden finansal koşullara yansıyabilir.