Çölyak hastalarının çoğu tanısız.
Glütensiz diyet tek tedavi.
Bakanlık farkındalık projeleri yürütüyor.
Atlas AI
16 Mayıs 2026’daki Uluslararası Çölyak Günü kapsamında paylaşılan Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de çölyak hastalarının önemli bir bölümü hastalığından habersiz yaşıyor. Glüten proteinine karşı gelişen bu genetik sindirim sistemi rahatsızlığı, ince bağırsakta hasara yol açarak besin emilimini bozuyor. Uzmanlar, hastalığın çocukluk döneminden ileri yaşlara kadar her yaşta ortaya çıkabildiğini ve toplumda sessizce yaygın olabildiğini belirtiyor.
Türkiye’de çölyak görülme sıklığının yüzde 1 ile binde 3 arasında değiştiği bildiriliyor. Ancak belirtilerin çok farklı şekillerde seyredebilmesi ya da hiç belirti vermemesi nedeniyle, tanı konulabilen hasta oranının yaklaşık yüzde 10 olduğu tahmin ediliyor. Bu durum, erken tanının önündeki en büyük engellerden biri olarak gösteriliyor.
Çocuklarda karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve gelişme geriliği gibi tipik bulgular öne çıkıyor. Ayrıca huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama da görülebiliyor. İleri yaşlarda ise tablo daha geniş bir yelpazede seyredebiliyor; hastalık bazı kişilerde alışılmadık yakınmalarla ortaya çıkabiliyor ya da belirti vermeyebiliyor.
Çölyak hastalığında bilinen tek etkin tedavi, glütenin ömür boyu diyetten tamamen çıkarılması. Bu nedenle buğday, arpa, çavdar ve yulaf içeren gıdalardan kaçınmak; paketli ürünlerde içerik etiketlerini dikkatle kontrol etmek gerekiyor. Glütensiz beslenme; var olan belirtileri kontrol altına almayı, yaşam kalitesini artırmayı ve hastalıkla ilişkili istenmeyen etkilerin önüne geçmeyi hedefliyor.
Diyet tedavisine tam uyum sağlandığında, hastaların çoğunda klinik bulguların gerilediği ve kan testlerindeki değerlerin normale döndüğü bildiriliyor. Güvenli kabul edilen besinler arasında sebze, meyve, bakliyatlar, yağlar, yumurta ve katkısız et ürünleriyle mısır, pirinç ve patates gibi glüten içermeyen tahıllar ve unlar yer alıyor.
Sağlık Bakanlığı’nın farkındalık ve eğitim adımları
Okul ve öğretmenlere yönelik bilgilendirme materyalleri
Sağlık Bakanlığı, çölyak farkındalığını artırmak için okul eğitimleri ve öğretmenlere rehberler hazırlanması gibi çalışmalar yürütüyor. Bu kapsamda afiş ve broşürler geliştirilerek eğitimlerde kullanılıyor. Ayrıca “Çölyak Hastalığı Öğretmenlere Yönelik Bilgilendirme Rehberi” Milli Eğitim Bakanlığı’na iletildi.
Kantin ve yemekhanelerde glütensiz seçenekler
Bakanlık, Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu ile işbirliği içinde okul kantinleri, kafeteryalar, gıda otomatları ve yemekhanelerde glütensiz ürün ve menülerin bulundurulması için çalışmalar yürütüyor. Amaç, çölyaklı öğrencilerin güvenli besinlere daha kolay erişimini sağlamak.
Tanıda güçlük ve toplum sağlığı etkisi
Belirti çeşitliliği tanıyı geciktiriyor
Belirtilerin kişiden kişiye değişmesi ve bazen hiç belirti vermemesi, tanı sürecini zorlaştırıyor. Bu nedenle ailelerin, öğretmenlerin ve birinci basamak sağlık hizmetlerinde görevli hekimlerin konuya ilişkin rehberlerle desteklenmesi önem taşıyor.
Erken tanı ve sürdürülebilir beslenme
Erken tanı ve glütensiz beslenmeye uyum, hastalığın seyrini olumlu etkiliyor. Kurumların sürdürdüğü eğitim ve glütensiz menü adımlarının yaygınlaşması, toplumdaki farkındalığın artmasına katkı sağlayabilir.
Yetkililer, farkındalık çalışmalarının devam edeceğini belirtiyor. Önümüzdeki dönemde eğitim içerikleri ve glütensiz menü uygulamalarının kapsamındaki gelişmeler izlenecek.
