Türkiye yapay zekâ planı: 10 milyar $ hedefi

Türkiye, 2026-2030 dönemini kapsayan Yapay Zekâ Eylem Planını Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle yürürlüğe soktu. Plan, kamu kurumlarına takvimli görevler veriyor ve yapay zekânın ekonomide oluşturmasını hedeflediği büyüklüğü 10 milyar dolar olarak tanımlıyor. Uygulama çerçevesi, toplam 16 öncelikli eylem üzerinden ilerliyor.

Belge, önceki strateji hedeflerini daha ölçülebilir başlıklara dönüştürmeyi amaçlıyor. Bu yaklaşım, kamu tarafında bütçe ayrımı, veri paylaşımı ve eğitim gibi alanlarda standartlaştırılmış bir uygulama hattı kurulmasına dayanıyor. Planın omurgası; insan kaynağı, veri altyapısı, hesaplama kapasitesi ve düzenleme başlıklarında somut teslimatlar üretmek.

Eğitim ve yetkinlik başlığında, 81 ilde kurulacak atölyelerle iki yıl içinde 5 milyon kişiye yapay zekâ okuryazarlığı kazandırılması hedefleniyor. Buna ek olarak 10 bin ileri düzey uzman ve 100 bin uygulama profesyoneli yetiştirilmesi planlanıyor. Bu hedefler, kamu hizmetlerinde otomasyon, özel sektörde verimlilik ve yeni ürün geliştirme gibi alanlarda iş gücü dönüşümünü hızlandırmayı amaçlayan bir kapasite artışına işaret ediyor.

Veri yönetişimi tarafında, Ulusal Veri Kütüphanesi’ne sağlık, tarım ve savunma gibi kritik sektörlerden 2 bin veri seti aktarılması öngörülüyor. Amaç, araştırma kapasitesini artırmak ve model geliştirme süreçlerinde veri erişimini daha düzenli hale getirmek. Kamu kaynaklı verinin standardizasyonu, aynı zamanda denetim izleri ve sorumluluk zinciri kurma açısından politika uygulamalarında temel bir kaldıraç olarak görülüyor.

Altyapı bileşeninde veri merkezi kapasitesinin 1 GW seviyesine çıkarılması hedefleniyor. Bu hedef, model eğitimi ve çıkarım yüklerinin artmasıyla oluşan enerji ve donanım ihtiyacını bir politika konusu haline getiriyor. Kapasite artışı, sadece teknoloji yatırımı değil; enerji arzı, şebeke planlaması ve veri merkezleri için yer seçimleri gibi alanlarda eşgüdüm gerektiriyor.

Kamu finansmanı ve yönlendirme mekanizması olarak, kamu yatırım programlarında yapay zekâ projelerine en az %2 pay ayrılması zorunlu hale geliyor. Bu düzenleme, farklı kurumların dijitalleşme harcamalarını ortak bir hedefe bağlayarak ölçeklenebilir projelerin önünü açmayı hedefliyor. Uygulamada, proje seçimi, performans göstergeleri ve satın alma standartları kurumsal kapasiteyi belirleyici hale getirecek.

Özel sektör ve KOBİ’ler için teknolojiye erişimi artırmak üzere yapay zekâ kuponları devreye alınıyor. Düzenleme bölümünde ise risk temelli bir yaklaşım benimseneceği, veri güvenliği ve kullanıcı haklarının korunacağı belirtiliyor. Bu çerçeve, yapay zekâ uygulamalarının ölçeklenmesini hedeflerken, uyum maliyetlerini de sektörlere göre farklılaştırabilecek bir denetim mimarisine işaret ediyor.