Tiran’da hükümet karşıtı gösteriler: Polisin müdahalesinde Türk yapımı TOMA’lar görüldü

Arnavutluk'ta polis, Tiran'dan aktarılan iki videoya göre, Türkiye'nin hibe ettiği TOMA'ları Edi Rama karşıtı gösterilerde kullanıyor.

Görüntülerdeki araçların geçmişi, güvenlik ekipmanı transferlerini izleyen Oryx'in kayıtlarıyla ilişkilendiriliyor. Oryx, Katmerciler tarafından üretilen araçların 2019'da Türkiye tarafından Arnavutluk polis teşkilatına bağışlandığını kaydediyor; böylece protestolardaki müdahalenin yanında iki ülke arasındaki araç transferleri de gündeme geliyor.

Polisin müdahale yöntemlerine ilişkin tartışmanın bir diğer boyutunu aşırı güç iddiaları oluşturuyor. Arnavutluk Emniyet Genel Müdürü Skender Hita, bu iddiaların ardından yedi memurun görevden uzaklaştırıldığını açıkladı; bu işlem, iddialar hakkında verilmiş nihai bir karar anlamına gelmiyor.

Hita gözaltı ve yaralanma sayılarını açıklıyor

Hita'nın 17 Ekim tarihli açıklamasına göre, gösterilerin beş günlük bölümünde gözaltına alınanların sayısı 167 oldu. Aynı açıklamada 388 kişi için adli süreç başlatıldığı belirtildi; bu iki grubun ne ölçüde örtüştüğü konusunda bilgi verilmedi.

Hita, olaylar sırasında yaralanan polislerin sayısını da 132 olarak duyurdu. Açıklamada aktarılan bu rakam güvenlik personelini kapsıyor; göstericilerin yaralanmalarına ilişkin karşılaştırılabilir bir toplam bulunmuyor.

Başkentteki protestolarda polis su püskürten araçlarla birlikte gaz da kullandı. 17 Ekim'deki müdahalelere ilişkin aktarımlarda plastik mermi kullanımından da söz ediliyor; bu yöntemin hangi olaylarda ve ne kapsamda uygulandığı açıklığa kavuşmuş değil.

Öğrenciler Rama karşıtı gösterilere katılıyor

Aylardır süren hükümet karşıtı eylemlere 13 Ekim'de lise öğrencileriyle üniversiteliler de katıldı. Katılımcıların dile getirdiği gerekçeler arasında öğrenim giderleri, iş bulma güçlüğü ve yolsuzluğa ilişkin iddialar yer alırken, ortak siyasi taleplerden biri Rama'nın görevi bırakması oldu.

Gösterilerin başlıca toplanma noktaları Eğitim Bakanlığı ile Başbakanlık yakınlarıydı. Bu bölgelerde polisle protestocular arasında çatışmalar yaşandığı aktarılıyor; öğrencilerin katılımı, eylemlerin eğitim ve istihdam taleplerini de görünür hale getirdi.

18 Ekim'de, protestoların altıncı gününde, kalabalıklar tekrar kent merkezinde toplandı. İskender Bey Meydanı yakınındaki müdahalede iki TOMA'nın meydana girdiği ve göstericilere su sıktığı, polisin ayrıca gaz kullandığı belirtiliyor.

Rama ise görevi bırakma talebini kabul etmedi. Barışçıl eylemlere karşı olmadığını belirten başbakan, şiddete müsaade etmeyeceğini söyledi ve protestoların Arnavutluk'un Avrupa Birliği üyelik çalışmalarını olumsuz etkileyebileceğini savundu.

Üyelik sürecine ilişkin değerlendirme Rama'nın siyasi tutumunu yansıtıyor; protestoların bu süreçte somut bir değişikliğe yol açtığına dair bilgi bulunmuyor. Göstericilerin eğitim ve iş talepleriyle hükümetin kamu düzeni vurgusu, anlaşmazlığın farklı boyutlarını oluşturuyor.

TOMA hibesi daha geniş transferlerin parçası

Oryx'in 2021 tarihli araştırmasında, Katmerciler araçlarının Arnavutluk polisindeki kullanımını belgeleyen fotoğraflar da yer alıyor. Bu kayıtlar araçların teslim geçmişine ilişkin bilgi sağlıyor; ancak son protestolarda görev alan her aracın ayrı ayrı kimliğini ortaya koymuyor.

Aynı kayıtlar, Türkiye'den yapılan teslimatların yalnızca TOMA'ları kapsamadığını gösteriyor. Otokar Land Rover Defender araçları için 2013, 2015 ve 2019 yıllarında teslimatlar kaydedilirken, bunlardan bazılarının polis hizmetine ayrıldığı belirtiliyor.

Ocak 2020 tarihli ayrı bir yardım paketinde ise özel müdahale ekiplerine altı zırhlı taşıt ve 10 Land Rover ile koruyucu malzemeler verildiği aktarılıyor. Bu teslimat, 2019'daki TOMA bağışından ayrı bir kalem; farklı araç gruplarının aynı müdahalede kullanıldığı sonucuna varmak için yeterli bilgi bulunmuyor.

Protestolar sürerse, polis yöntemlerine yönelik itirazlarla hükümetin kamu düzeni yaklaşımı arasındaki gerilim devam edebilir. Görevden uzaklaştırılan memurlar hakkındaki sürecin sonucu, gözaltındakilerin hukuki durumu ve göstericilerin taleplerine verilecek yanıt, anlaşmazlığın sonraki aşamasını değerlendirmek açısından belirleyici başlıklar olacak.