Türkiye bebek ölüm oranı 2024’te binde 9’a çıktı

Türkiye’de bebek ölüm oranı 2024 verileriyle yeniden gündeme geldi. Türk Tabipleri Birliği (TTB), 2024’te her 1.000 canlı doğumda 9 bebeğin bir yaşını doldurmadan hayatını kaybettiğini bildirdi. TTB, bu göstergenin OECD ortalamasının iki katından fazla olduğunu belirtti.

Veri, bebek ölümlerinin hangi dönemde yoğunlaştığını da ortaya koyuyor. TTB’ye göre ölümlerin yaklaşık %70’i doğumdan sonraki ilk 28 günde, yani neonatal dönemde gerçekleşiyor. Bu dağılım, riskin büyük bölümünün gebelik takibi, doğum hizmeti ve doğum sonrası erken bakım zincirinde toplandığına işaret ediyor.

TTB raporu, tıbbi nedenler tarafında erken doğum, düşük doğum ağırlığı, enfeksiyonlar ve doğum sonrası bakım eksikliklerini öne çıkarıyor. Bu başlıklar, yenidoğan yoğun bakım kapasitesi kadar birinci basamak izlem, sevk zinciri, anne sağlığı hizmetleri ve aşı/izlem programlarının sürekliliğiyle de yakından bağlantılı.

Neonatal dönemdeki kayıpların yüksek payı, doğum öncesi risk taraması, doğumun güvenli koşullarda gerçekleşmesi ve ilk günlerde enfeksiyon kontrolü gibi süreçlerin sonuçlara doğrudan yansıdığını gösteriyor.

TTB Halk Sağlığı Kolu Başkanı Dr. Nasır Nesanır, ekonomik krizin sağlıkta sınıf ayrımını derinleştirdiğini ve sağlık sisteminin piyasa odaklı örgütlenmesinin bebek ölümlerini etkilediğini ifade etti. Nesanır, bebek ölümlerini azaltmak için büyük hastane yatırımlarından çok güçlü ve yaygın bir koruyucu sağlık sistemi gerektiğini vurguladı.

Ayrıca yetersiz beslenme, eğitime erişim sorunları ve sağlık hizmetine geç başvuru gibi sosyal belirleyicilerin daha sistematik incelenmesi gerektiğini söyledi.

Politika ve risk yönetimi açısından bu tablo, sağlık sisteminin performansını ölçen temel göstergelerden birinde bozulma sinyali veriyor. Bebek ölüm oranı; gelir dağılımı, bölgesel hizmet erişimi, anne-bebek sağlığı programlarının kapsayıcılığı ve sağlık harcamalarının hane bütçesine etkisi gibi alanlarda dolaylı bir denetim işlevi görüyor.

Kurumsal tarafta ise kamu sağlık kapasitesi, birinci basamak hizmetlerin yaygınlığı ve sevk mekanizmasının etkinliği, sonuçların belirleyici unsurları olarak öne çıkıyor.

TTB’nin işaret ettiği çerçeve, yalnızca klinik kapasiteyi değil, hizmete erişim ve eşitsizlik kanallarını da gündeme taşıyor. Neonatal ölümlerin yüksek payı, erken müdahale penceresinin dar olduğunu ve gecikmelerin maliyetini artırdığını gösteriyor. Bu nedenle izlem, veri kalitesi, bölgesel farklılıklar ve hizmete erişim bariyerleri, bebek ölüm oranı 2024 tartışmasının merkezinde yer alıyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Bebek ölüm oranındaki artış, sağlık hizmetine erişim ve gelir temelli eşitsizlik tartışmalarını hızlandırabilir. Birinci basamak ve anne-bebek sağlığı programlarının kapsamı, bütçe ve düzenleme gündeminde daha görünür hale gelebilir.

Sektör Etkisi: Hastane odaklı kapasite ile koruyucu sağlık hizmetleri arasındaki kaynak dağılımı tartışması güçlenebilir. Yenidoğan bakımı, sevk zinciri ve birinci basamak izlem süreçleri, hizmet kalitesi ve denetim başlıklarını öne çıkarabilir.

Piyasa Etkisi: Sağlık harcamalarının kompozisyonu değişirse kamu bütçesi ve sağlık tedarik zinciri üzerinden fiyatlama kanalları etkilenebilir. Sosyal risk algısı, sağlık sigortası ve özel sağlık hizmetlerine talep dinamiklerini değiştirebilir.