Rusya kontrolündeki Ukrayna bölgeleri dünyada en kısıtlayıcı yerler oldu

Baskı ortamı ikinci yılında da zirvede

Uluslararası demokrasi gözlemcisi Freedom House, Rusya'nın kontrolü altında bulunan doğu ve güney Ukrayna bölgelerini, dünya genelindeki en baskıcı alanlar olarak sınıflandırdı. Bu bölgeler, üst üste ikinci kez listenin en başında yer alarak temel hak ve özgürlüklerin neredeyse tamamen ortadan kalktığı bir yapıya dönüştü. Raporda, bölge sakinlerinin siyasi haklarının, ifade özgürlüğünün ve adil yargılanma süreçlerinin Rus hukuk sisteminin dayatılmasıyla yok edildiği vurgulanıyor.

İşgal altındaki bölgelerde yaşayanlar için Rus vatandaşlığına geçiş zorunlu hale getirildi. Vatandaşlık almayı reddeden kişiler, yabancı statüsüne düşürülerek sağlık hizmetleri, istihdam olanakları ve mülkiyet hakları gibi temel ihtiyaçlardan mahrum bırakılıyor. Ayrıca, muhalif görüş bildiren bireylerin terörle mücadele veya vatana ihanet yasaları kapsamında yargılanması, bölgedeki baskı mekanizmasının bir parçası olarak öne çıkıyor.

Demografik değişim ve kültürel baskı

Bölgedeki demografik yapıyı değiştirmeye yönelik stratejiler, gözlemcilerin dikkatini çeken bir diğer önemli konu. Rusya'dan bölgeye teşvikli göçlerin artırılması ve Ukrayna kültürel kimliğinin sistematik olarak bastırılması, bu toprakların Rusya Federasyonu'na entegre edilme çabası olarak değerlendiriliyor. Eğitim müfredatının devlet kontrolüne alınması da bu kültürel dönüşümün bir aracı olarak kullanılıyor.

Birleşmiş Milletler Ukrayna İnsan Hakları İzleme Misyonu, 2022 yılından bu yana bölgedeki Ukrayna vatandaşlarının haklarını kısıtlayan en az 16 farklı Rus yasası ve kararnamesi tespit etti. Keyfi gözaltılar, dış dünyayla iletişimin kesilmesi ve zorunlu sınır dışı etme gibi uygulamalar, bölgedeki insan hakları ihlallerinin temelini oluşturuyor.

Uluslararası hukuk ve belirsizlikler

Uluslararası insancıl hukuk, işgalci güçlerin kontrol ettikleri bölgelerde kalıcı idari veya demografik değişiklikler yapmasını yasaklıyor. Ancak Moskova yönetimi, bu bölgelerin işgal altında olmadığını, Rusya Federasyonu'nun ayrılmaz bir parçası olduğunu savunuyor. Bu durum, uluslararası hukuk normları ile sahadaki fiili uygulamalar arasında derin bir çelişki yaratıyor.

Söz konusu bölgelerdeki hukuki ve demografik tablonun geleceği, uluslararası toplum için ciddi bir sınama olmaya devam ediyor. İnsan hakları örgütleri, "pasaportlaştırma" olarak adlandırılan vatandaşlık dayatmasının, bölge halkı üzerinde uzun vadeli hukuki ve sosyal riskler doğurduğunu belirtiyor. Bölgedeki kısıtlamaların ne kadar süreyle ve hangi boyutta devam edeceği ise belirsizliğini koruyor.