İçeriğe geç
SON HABERLER
Kültür

Şiirden yola çıkıp buldular: Bilge Kağan’ın sarayı olabilir

İki Türk bilim insanı,13. yüzyıldan kalma bir şiirde yer alan ipucunun izini sürerek Moğolistan’da, tüm dünyada ses getirecek kalıntılar keşfetti.

Atlas Newsdesk
Şiirden yola çıkıp buldular: Bilge Kağan'ın sarayı olabilir

İki Türk araştırmacı, Moğolistan'da uydu görüntülerinde belirledikleri yerleşim izlerinin Bilge Kağan dönemine ait olabileceğini değerlendiriyor.

Hotont çevresindeki izler, hükümdarın saray kentini arayan araştırmacıların dikkatini çekti. Ancak bunların hangi tarihten kaldığı ve nasıl bir yerleşime ait olduğu henüz kesinleşmiş değil; Bilge Kağan ile bağlantı, araştırmacıların sınanması gereken değerlendirmesi olarak duruyor.

Hotont arayışını şiirdeki not yönlendirdi

Araştırmayı, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç ve Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürhan Kirilen yürüttü. Başlangıç noktaları, Kitan kökenli bir şairin 13. yüzyıldan kalan şiirinde bulunan nottu.

Erkoç ve Kirilen, metindeki coğrafya tariflerini kullanarak saray kentinin bulunabileceği alanı daraltmaya çalıştı. Ardından Hotont çevresinin uydu kayıtlarını bu tariflerle karşılaştırarak eski yapılardan kalmış olabilecek izleri belirledi.

Erkoç, izlere şiirdeki notun yönlendirdiği görüntü incelemesi sırasında ulaştıklarını açıkladı. Araştırmacı, bunların toplumsal örgütlenmenin karmaşıklığına işaret ettiğini ve Göktürk yaşamını yalnızca konargöçerlik üzerinden açıklayan değerlendirmelerin yeniden tartışılacağını savundu.

Buradaki ayrım, olası bir yerleşimin konumunu belirlemekle onun tarihini ve işlevini ortaya koymak arasında. Coğrafi tariflerle görüntülerin örtüştüğü yönündeki değerlendirme araştırmanın çıkış noktasını oluşturuyor; saray kenti tanımlaması ise bunun ötesinde kanıt gerektiren bir iddia.

Bilge Kağan bağlantısı henüz kesinleşmedi

Araştırmacıların üzerinde durduğu tarihleme, izleri sekizinci yüzyıla yerleştiriyor. İkinci Göktürk Kağanlığı hükümdarı Bilge Kağan'ın 716–734 arasındaki saltanatı da bu yüzyıla denk geliyor; ancak dönemlerin örtüşmesi tek başına yerleşimin ona ait olduğunu göstermiyor.

Bilge Kağan döneminin siyasi ve askeri tarihinde kardeşi Kül Tigin ile devlet adamı Tonyukuk da yer alıyor. Araştırmanın saray kenti ihtimaline odaklanması, hükümdarın yönetimiyle ilişkili olabilecek fiziksel bir merkezin aranması anlamına geliyor.

Hükümdarın adına ilişkin yazılı mirasın önemli bir parçasını Orhun Yazıtları oluşturuyor. Moğolistan'daki Orhun Vadisi'nde yer alan Bilge Kağan Yazıtı, ölümünden sonra, 735'te dikildi.

Bu yazıt, yönetim anlayışının yanı sıra siyasi mücadeleleri, yönetenlerle halkın ilişkisini ve bağımsızlığın korunmasını ele alıyor. Hotont'taki izlerin önerilen döneme ait olduğu doğrulanırsa, araştırma bu yazılı mirasın yanına idari yapıların ve mimarinin incelenebileceği başka bir kanıt alanı ekleyebilir.

Yerleşim ihtimali Göktürk tartışmasını açıyor

Erkoç'un değerlendirmesinin merkezinde, hareketli yaşam biçiminin kalıcı yapılarla bir arada bulunup bulunmadığı sorusu var. Araştırmacının yorumu, Göktürkleri bütünüyle konargöçer kabul eden yaklaşımın bu izler üzerinden yeniden ele alınması gerektiği yönünde.

Bu nedenle araştırmanın değeri yalnızca bir hükümdarın sarayının yerini bulma ihtimaliyle sınırlı değil. Kalıntılar gerçekten önerilen döneme ait bir yönetim merkezini gösterirse, hayvancılıkla bağlantılı hareketlilik ile siyasi örgütlenmenin gerektirdiği yerleşik yapıların ilişkisini incelemek için de veri sağlayabilir.

Uygur Kağanlığı, Türk tarihinde kent kültürünün ve yerleşik hayatın gelişimi açısından karşılaştırma noktalarından biri. Hotont izleri Göktürk dönemine tarihlenirse, Uygurlardan önceki yerleşim faaliyetleri hakkındaki tartışmaya somut malzeme eklenebilir; bu ihtimal henüz doğrulanmış bir sonuç değil.

Belirleyici belirsizlikler, yapıların yaşı, kullanım amacı ve Bilge Kağan yönetimiyle olası bağı. Tarihleme veya işlev değerlendirmesi farklı çıkarsa, izler eski bir yerleşime ait olsa bile saray kenti iddiasını desteklemeyebilir.

Şimdilik araştırmacıların ortaya koyduğu, tarihsel bir metinden hareketle uydu görüntülerinde belirlenmiş olası bir yerleşim alanı. Saray kenti tanımının kabulü, görüntülerdeki izlerin ötesinde dönemi ve kullanım biçimini ortaya koyan kanıtlara bağlı.

More stories

Son haberler