Orta Doğu'daki savaşı bitirecek 14 madde: İran-ABD arasındaki barış anlaşmasının detayları sızdı

Sızdırılan ABD-İran mutabakat taslağı, Ortadoğu'da tüm çatışmaları sonlandıracak ve Hürmüz Boğazı'nı ticarete açacak tarihi adımları detaylandırıyor. Basında geniş yankı uyandıran metin, iki ülkenin cuma günü atacağı resmi imzalar öncesinde üstlendikleri stratejik yükümlülükleri ortaya koyuyor.

Amerikan yayın kuruluşu CNN tarafından elde edilen 14 maddelik taslak belge, bölgedeki jeopolitik dengeleri tamamen değiştirebilecek nitelikte yapısal reformlar içeriyor. Washington ve Tahran yönetimlerinin uzun süredir gizli yürüttüğü müzakerelerin ürünü olan bu metin, tarafların askeri ve ekonomik tavizlerini net şekilde listeliyor. Bu gelişme, 2018 yılında ABD'nin nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin ardından yaşanan en büyük diplomatik kırılma olarak kayda geçiyor.

Bölgesel Savaşı Bitirecek Askeri Taahhütler

Taslağın en dikkat çekici maddesi, Lübnan dahil olmak üzere bölgedeki tüm cephelerde askeri çatışmaların derhal durdurulmasını öngörüyor. Bu kapsamda Tahran, müttefiki olan bölgedeki milis grupların eylemlerini tamamen sınırlandırmayı taahhüt ediyor. Karşılığında ise ABD ve müttefikleri, İran üzerindeki askeri baskıyı hafifleterek bölgesel istikrarı destekleyecek güvenceler sunuyor.

Yemen ve Irak gibi sıcak çatışma bölgelerindeki gerilimin de bu anlaşma çerçevesinde eş zamanlı olarak düşürülmesi hedefleniyor.

Belgede ayrıca, küresel petrol ticaretinin şah damarı konumundaki Hürmüz Boğazı'nın güvenli ve kesintisiz ulaşıma açılması yer alıyor. Deniz taşımacılığına yönelik tehditlerin son bulmasıyla, küresel enerji piyasalarında ciddi bir rahatlama yaşanması bekleniyor. Ticaret gemilerinin güvenliği, her iki devlete bağlı askeri unsurların koordinasyonu ile garanti altına alınırken, seyrüsefer serbestisi uluslararası denetimle izlenecek.

300 Milyar Dolarlık Kalkınma Hamlesi

Ekonomik boyutta ise anlaşma İran'a yönelik petrol yaptırımlarının esnetilmesini ve geniş kapsamlı muafiyetlerin tanınmasını içeriyor. Tahran yönetimini, bu muafiyetler sayesinde küresel pazarlara yeniden resmi petrol ihracatı gerçekleştirme hakkı elde edecek. Elde edilecek milyarlarca dolarlık gelirin, ülkenin kronikleşen ekonomik izolasyonunu kırmak için kritik bir kaldıraç olacağı belirtiliyor.

Yaptırımların kaldırılması süreci, nükleer taahhütlerin yerine getirilmesini denetleyen uluslararası ajanslarla senkronize yürüyecek.

Anlaşmanın en somut adımlarından biri de bölge ülkelerinin katılımıyla kurulacak olan 300 milyar dolarlık devasa kalkınma fonudur. Bu fon, savaştan zarar gören altyapıların yeniden inşası ve bölgesel ekonomik entegrasyon projeleri için kullanılacak. Yatırımların yönetimi ve dağıtımı, tarafların ortak kontrolündeki kurullar aracılığıyla şeffaf şekilde yürütülecek. Fonun finansmanı ise hem ABD destekli küresel finans kurumları hem de zengin Körfez ülkeleri tarafından sağlanacak.

Yeni Dönemin Bölgesel ve Küresel Yansımaları

Cuma günü yapılması beklenen imza töreni, Washington ve Tahran arasındaki onlarca yıldır süren kronik düşmanlığı resmi olarak askıya alabilir. Ancak anlaşmanın sahada nasıl uygulanacağı ve bölgesel aktörlerin bu duruma nasıl tepki vereceği henüz netlik kazanmadı. Özellikle İsrail ve bazı Körfez monarşilerinin bu yeni mutabakatı sabote etmek için karşı takınacağı dirençli tavır, sürecin kalıcılığını doğrudan test edecektir.

Bu tarihi uzlaşı, bölgedeki ticari rotaların güvenliğini artırırken küresel enerji arzını da güvence altına alıyor. Anlaşmanın hayata geçmesi durumunda Ortadoğu, askeri çatışmaların yerini ekonomik rekabetin aldığı yeni bir geçiş dönemine adım atacaktır. Gözler şimdi tarafların atacağı nihai imzalara ve önümüzdeki haftalarda hayata geçirilecek olan ilk uygulama adımlarına çevrilmiş durumda.