Mart raporu: Kurulan şirketler azaldı, kapananlar arttı

TOBB’un Mart 2024 verileri, Türkiye’de yeni şirket kuruluşlarının ay bazında yavaşladığını ve kapanışların arttığını gösterdi. Martta kurulan şirket sayısı Şubat ayına göre yüzde 11,2 gerileyerek 8.379’a indi. Aynı dönemde kapanan şirket sayısı yüzde 11,6 artışla 1.809’a çıktı.

Aylık tablo, girişim iştahında kısa vadeli bir frene ve mevcut firmalarda dayanıklılık testine işaret ediyor. Kuruluşlardaki düşüş, özellikle finansmana erişim ve maliyet baskısı gibi unsurların yeni yatırım kararlarını erteletebildiği bir döneme denk geliyor. Kapanışlardaki artış ise nakit akışı yönetimi, işletme sermayesi ihtiyacı ve borç çevirme koşullarının bazı firmalar için zorlaştığını düşündürüyor.

Yıllık karşılaştırma daha dengeli bir görünüm veriyor. Mart 2024’te kurulan şirket sayısı, geçen yılın aynı ayına göre belirgin bir değişim göstermedi. Kapanan şirket sayısı ise geçen yılın Mart ayına göre yüzde 6,4 azaldı.

Bu ayrışma, kısa vadeli dalgalanma ile daha uzun vadeli eğilimlerin aynı anda izlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Aylık veriler, finansman koşullarındaki sıkılaşmanın ve maliyet artışlarının şirket davranışlarını hızlı etkileyebildiğini gösterirken; yıllık veriler, girişimcilik tabanının tamamen zayıflamadığına işaret ediyor. Bu nedenle politika yapıcılar ve finansal kurumlar için kritik soru, Marttaki hareketin geçici bir oynaklık mı yoksa daha kalıcı bir yavaşlamanın ilk sinyali mi olduğu.

Metinde öne çıkan çerçeve, yüksek enflasyon ortamı ve sıkı para politikasının şirket demografisini iki kanaldan etkilediği yönünde. Birinci kanal, yeni kurulan şirketler için kredi maliyeti ve başlangıç sermayesi ihtiyacının artması; bu durum kuruluş kararlarını geciktirebiliyor. İkinci kanal, mevcut firmalarda faiz ve girdi maliyetleriyle birlikte işletme sermayesi ihtiyacının büyümesi; bu da kapanma riskini artırabiliyor.

Önümüzdeki aylarda açıklanacak TOBB verileri, kuruluş-kapanış dengesinin hangi sektörlerde yoğunlaştığını ve finansman koşullarına duyarlılığın ne kadar arttığını daha net gösterecek. Aylık serideki yön değişimi sürerse, kredi kanalı, tahsilat süreleri ve tedarik zinciri maliyetleri üzerinden firma bilançolarına yansıyan baskı daha görünür hale gelebilir. Yıllık bazdaki görece istikrar korunursa, Mart verisi daha çok kısa vadeli bir ayarlama olarak okunabilir.

Ülke Etkisi: Kuruluşların düşmesi ve kapanışların artması, büyüme kompozisyonunda iç talep ve finansman koşulları üzerinden baskı kanalı yaratabilir. Yıllık bazda kapanışların azalması ise firma dayanıklılığı ve kayıtlı ekonomi dinamiklerinin kısa vadeli şoklara rağmen tamamen bozulmadığını gösterebilir.

Sektör Etkisi: Krediye bağımlı sektörlerde yeni girişimler daha yavaşlayabilir ve ölçeklenme kararları ertelenebilir. Kapanışların artması, tedarik zincirinde ödeme vadeleri ve tahsilat riskleri üzerinden karşı taraf riskini yükseltebilir.

Piyasa Etkisi: Firma kapanışlarındaki artış, bankacılıkta KOBİ kredi risk primi ve yeniden yapılandırma talepleri üzerinden fiyatlamayı etkileyebilir. Kuruluşların yavaşlaması, orta vadede istihdam ve yatırım beklentileri kanalıyla hisse ve tahvil piyasalarında büyüme varsayımlarını yeniden kalibre edebilir.