Borsa şirketlerinde alarm: Kârlılık eridi, borç baskısı büyüdü

Borsa İstanbul’da işlem gören finans dışı şirketlerin bilanço yapısı son üç yılda belirgin şekilde bozuldu. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yayımladığı Finansal İstikrar Raporu’na göre şirketlerin net kâr marjı 2022’de yüzde 8,8 seviyesindeyken 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 1,5’e kadar geriledi. Finansman giderlerini karşılama oranı ise aynı dönemde 2,5’ten 1,1’e düştü.

Yüksek faiz şirketleri zorluyor

Raporda, yüksek faiz ortamı ve enflasyon muhasebesinin şirket kârlılıkları üzerinde baskıyı artırdığı vurgulandı. Şirketlerin FAVÖK/Aktif oranı yüzde 13,4’ten yüzde 9,6’ya inerken, aktif kârlılığı da sert geriledi. Özellikle iç talepteki yavaşlama ve artan işletme maliyetleri, reel sektörde kâr marjlarını ciddi şekilde aşağı çekti.

Analistler, finans dışı şirketlerde bu yıl net kârların yıllık bazda yaklaşık yüzde 40 daralmasının beklendiğini belirtiyor. Bankacılık sektörü ise yüksek faiz marjlarının desteğiyle daha güçlü görünüm sergiliyor.

Likidite sıkışması büyüyor

Şirketlerin nakit yapısındaki bozulma da dikkat çekiyor. Likit aktif oranı son üç yılda yüzde 24,2’den yüzde 18,7’ye gerilerken, nakit dönüşüm süresi 50 günden 105 güne çıktı. Stokların daha yavaş erimesi ve tahsilat sürelerinin uzaması, şirketlerin finansmana bağımlılığını artırdı.

Uzmanlara göre şirketler, pahalı TL kredileri nedeniyle döviz cinsi borçlanmaya daha fazla yöneliyor. Bu durum kur riskini de büyütüyor. Reddit’te yatırımcıların yoğun şekilde tartıştığı bilanço analizlerinde de artan finansman giderlerinin faaliyet kârlarını erittiği yorumları öne çıkıyor.

Sanayi hisselerinde sert düşüş

Özellikle sanayi şirketlerinde kârlılıkta dramatik gerilemeler yaşanıyor. Bazı büyük şirketlerin özvarlık kârlılıkları tek çeyrekte tarihi düşük seviyelere indi. Ford Otosan ve Türk Traktör gibi şirketlerde kârlılık göstergelerindeki düşüş yatırımcıların dikkatini çekti.

Borsada son dönemde yatırımcı ilgisinin mevduat ve para piyasası fonlarına kaydığı, yüksek faiz ortamının hisse piyasaları üzerinde baskı oluşturduğu belirtiliyor. Sosyal medya ve yatırım forumlarında da “yüksek finansman maliyetleri” ve “daralan talep” en çok tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.

Şirketler savunmaya geçti

Artan maliyet baskısı nedeniyle birçok şirketin yatırım planlarını yavaşlattığı ve borç azaltmaya yöneldiği görülüyor. İlk çeyrek bilançolarında 100’den fazla şirketin borçluluğunu azaltması dikkat çekerken, uzmanlar bunun “savunma refleksi” olduğuna işaret ediyor.

Ekonomistler, faizlerde kalıcı düşüş başlamadığı sürece reel sektör üzerindeki baskının devam edebileceğini belirtiyor. Özellikle finansmana erişim sorununun küçük ve orta ölçekli şirketler açısından daha kritik hale geldiği ifade ediliyor.