Madımak Katliamı'nın 33. Yılı: Acı dinmedi

Madımak Katliamı'nın 33. yılında, tahliyeler ve bekleyen başvurular Sivas dosyasındaki adalet tartışmasını büyütüyor.

Sivas'ta 2 Temmuz 1993'te Pir Sultan Abdal Kültür Etkinlikleri için kente gelen aydın, sanatçı ve yazarların kaldığı Madımak Oteli ateşe verildi. Yangında 33 aydın ve sanatçı ile 2 otel çalışanı hayatını kaybetti; olaylarda saldırgan gruptan 2 kişi öldü, 65 kişi yaralandı.

Katliam, yalnızca can kaybının büyüklüğüyle değil, saldırı öncesindeki hedef göstermeler, güvenlik zafiyeti iddiaları ve yargılamanın seyriyle Türkiye'nin yakın tarihindeki en tartışmalı dosyalardan biri oldu. Aradan geçen süre, mağdur ailelerinin adalet arayışını kapatmadı; yeni tahliyeler dosyayı yeniden siyasi ve hukuki gündeme taşıdı.

33 yıl sonra açık dosya

Saldırıdan önce Aziz Nesin'in Salman Rüşdi'nin Şeytan Ayetleri kitabından bölümler yayımlaması üzerinden hedef alındığı aktarıldı. Kentte dağıtılan bildiriler ve yerel yayınlar, etkinlik çevresindeki gerilimi artıran unsurlar arasında gösterildi.

Cuma namazının ardından toplanan kalabalık önce etkinlik alanına, daha sonra Madımak Oteli'nin önüne yöneldi. Saatler süren kuşatma boyunca otelin taşlandığı, çevredeki araçların yakıldığı ve güvenlik güçlerinin müdahalesinin yetersiz kaldığı eleştirileri davanın toplumsal hafızadaki yerini belirledi.

Bu arka plan, Madımak dosyasını yalnızca bir saldırı soruşturması olmaktan çıkardı. Olay, devletin kriz anındaki kapasitesi, yerel makamların sorumluluğu ve nefret söyleminin kitlesel şiddete dönüşme riski üzerinden okunmaya devam ediyor.

124 sanıklı davanın izleri

Katliam sonrası açılan davada 124 sanık hâkim karşısına çıktı. İlk yargılamada uygulanan haksız tahrik indirimi, mağdur yakınları ve hukuk çevrelerinde yoğun itirazlara neden oldu.

Yargıtay'ın bozma kararından sonra görülen davada 33 sanık hakkında idam cezası verildi. Türkiye'de idamın kaldırılmasıyla bu cezalar ağırlaştırılmış müebbete çevrildi, ancak firari sanıklar, zaman aşımı ve kamu görevlilerinin yargılanmaması eleştirileri dosyanın kapanmasını engelledi.

Son aşamada Anayasa Mahkemesi'nin Yunis Karataş başvurusu üzerine verdiği kararın ardından ağırlaştırılmış müebbet cezası alan 23 hükümlüden 17'si tahliye edildi. Bu gelişme, yıllardır sonuç bekleyen mağdur ailelerinin bireysel başvurusunun hâlâ karara bağlanmamış olmasıyla birlikte yeni bir adalet tartışması yarattı.

Dosyanın hukuki ağırlığı burada yoğunlaşıyor: mahkûmiyet kararları verilmiş olsa da mağdur taraf, sürecin bütün sorumluluk zincirini aydınlatmadığını savunuyor. Firari sanıkların durumu ve kamu görevlileriyle ilgili hesap verilebilirlik iddiaları, davayı ceza yargılamasının ötesinde bir hakikat arayışı haline getiriyor.

Madımak binasında hafıza gerilimi

Katliamın yaşandığı Madımak Oteli daha sonra kamulaştırıldı ve Sivas Bilim ve Kültür Merkezi'ne dönüştürüldü. Ancak yapının utanç müzesi olarak düzenlenmemesi, anma biçimi üzerindeki tartışmaları bitirmedi.

Mağdur aileleri ve Alevi örgütleri açısından mekânın nasıl kullanıldığı, adalet talebinin sembolik ayağını oluşturuyor. Anı köşesindeki uygulamalar ve merkezin kimliği, devletin olayı nasıl hatırlattığı kadar nasıl çerçevelediği sorusunu da canlı tutuyor.

Bundan sonrası iki somut hatta bağlı görünüyor. Mağdur ailelerinin Anayasa Mahkemesi'ndeki başvurusu sonuçlanır ve hak ihlali değerlendirmesi yapılırsa, dosya yeni hukuki talepler ve kurumsal sorumluluk tartışmalarıyla genişleyebilir; aksi halde tahliyeler, zaman aşımı ve bellek mekânı üzerindeki gerilim gündemde kalmayı sürdürebilir.

Türkiye açısından mesele, toplumsal barış ve hukuk devleti algısıyla doğrudan bağlantılı. Eğer yargısal süreç şeffaf ve tatmin edici biçimde ilerlerse güven onarımı için sınırlı da olsa alan açılır; belirsizlik sürerse Madımak Katliamı, 33 yıl sonra da adalet ve yüzleşme başlıklarının merkezinde kalır.