Japonya Phobos’tan 10 gram örnek getirmeyi hedefliyor

Japonya Uzay Araştırma Ajansı, AP’nin The Hindu’da 18 Ekim’de yayımlanan haberine göre, 20 Ekim 2026’da H-3 roketiyle beş yıllık MMX görevini fırlatmayı planlıyor.

Görev, JAXA’nın en az 10 gram Phobos toprağını 2031’de Dünya’ya getirme hedefi nedeniyle önemli; JAXA yetkililerine göre toplanacak malzemenin yaklaşık %0,1’i Mars kökenli olabilir.

MMX, Mars’ın iki küçük uydusundan Phobos’tan örnek getirmeye yönelik ilk görev olarak tasarlanıyor. Japonya göreve liderlik ediyor; NASA, diğer ulusal uzay ajansları ve Avrupa kurumları ekipman ya da iletişim desteği sağlıyor.

MMX proje yöneticisi Yasuhiro Kawakatsu, Phobos örneklerinin gelecekte Mars’a insanlı görevlerde bir Mars uydusunun üs olarak kullanılıp kullanılamayacağını değerlendirmek için veri sunabileceğini söyledi. Kawakatsu, Mars uydularının potansiyel önemlerine rağmen tam olarak incelenmediğini belirtti.

Kawakatsu, bu uyduları Güneş Sistemi’nin araştırılmamış en önemli hedefleri arasında gördüğünü söyledi. Bilim insanlarının ana sorusu, Phobos ve daha küçük uydu Deimos’un nasıl oluştuğu.

AP haberine göre bir görüş, bu cisimlerin Mars’a büyük bir gök cisminin çarpması sonrası oluşan enkazdan kaldığı yönünde; diğer görüş ise uyduların başka yerden gelmiş asteroitler olabileceğini söylüyor.

MMX baş araştırmacısı Kiyoshi Kuramoto, JAXA’nın Phobos örneklerinin bu tartışmaya yanıt verebileceğini düşündüğünü söyledi. Kuramoto, Phobos toprağının analiz edilmesiyle oluşum sorusunda büyük ölçüde sonuca varılabileceğini belirtti.

Phobos’un seçilmesinin nedeni, Deimos’a göre Mars’a daha yakın olması ve bu yüzden gezegene ilişkin daha fazla iz taşıma ihtimali. Phobos’un çapı yaklaşık 20 ila 30 kilometre; Mars’a yaklaşık 6.000 kilometre mesafeden günde üç kez tur atıyor.

Görev planına göre uzay aracı H-3 roketiyle fırlatıldıktan yaklaşık bir yıl sonra Mars bölgesine ulaşacak. Ardından Phobos yakınında ve çevresinde üç yıl veri toplayacak, örnek alacak ve 2031’de Dünya’ya dönüş için yola çıkacak.

MMX üç bölümden oluşuyor: itki, keşif ve dönüş modülleri. Yaklaşık 5 ton ağırlığındaki aracın yalnızca üçüncü modülü, örneklerin konulacağı kapsülle birlikte Dünya’ya dönecek.

Araçta 13 cihaz bulunacak. Bunlar arasında Fransa ve Almanya’nın ortak geliştirdiği Idefix adlı gezgin, NASA’nın örnek alma cihazı, gama ışınlarını ölçecek bir alet, Avrupa Uzay Ajansı’nın derin uzay iletişim cihazı ve Japonya’nın radyasyon monitörü yer alıyor.

Idefix’in 2029 civarında yaklaşık 100 günlük görev için Phobos yüzeyine inmesi planlanıyor. Gezginin sağlayacağı topografik veri, JAXA’nın daha sonra yapacağı iniş ve örnek toplama denemeleri için uygun yüzeyin seçilmesine yardım edecek.

JAXA, iki örnekleme denemesinde ABD ve Japonya yöntemleriyle en az 10 gram malzeme toplamayı hedefliyor. NASA cihazı basınçlı gazla yüzey tozunu kaba aktaracak; JAXA’nın karot yöntemi ise yaklaşık 2 santimetre derinlikten örnek alacak.

Görevin teknik riski, Phobos’un çok düşük çekimi. AP haberine göre uydu, Dünya çekiminin yalnızca 1/2000’i kadar çekime sahip; bu nedenle MMX keşif modülünde sıçramayı azaltmak için dört ayaklı ve darbe emicili iniş takımı bulunuyor.

Örnekler, Dünya atmosferine yeniden girişte ısıya dayanacak bir kapsülde saklanacak. Kapsülün Avustralya’ya inmesi, ardından Japonya’ya gönderilmesi bekleniyor.

Japonya daha önce Hayabusa görevleriyle asteroit örneklerini 2010 ve 2020’de Dünya’ya getirmişti. Rusya’nın Phobos’a iniş girişimleri ise AP haberine göre 2011’deki deneme dahil başarısız oldu.

İzlenecek tarihler

20 Ekim 2026’da JAXA’nın H-3 roketiyle MMX’i fırlatıp fırlatmayacağı izlenecek. Fırlatma gerçekleşirse görev, yaklaşık bir yıl sürecek Mars bölgesine yolculuk aşamasına geçecek.

2029 civarında Idefix gezgininin Phobos yüzeyinde yaklaşık 100 günlük göreve başlaması bekleniyor. Bu aşamada elde edilecek yüzey verileri, JAXA’nın iki örnekleme denemesi için iniş yeri seçimini destekleyecek.

2031’de dönüş modülünün örnek kapsülünü Dünya’ya getirmesi planlanıyor. AP haberine göre kapsülün Avustralya’ya inmesi ve ardından Japonya’ya gönderilmesi bekleniyor.