İslamabad Görüşmeleri: ABD-İran ateşkesi masada

ABD ile İran, 40 gün süren çatışmaların ardından ilan edilen geçici ateşkesi kalıcı hale getirmek için Pakistan’ın arabuluculuğunda İslamabad’da yeni bir müzakere sürecine girdi. Sürecin merkezinde, ateşkesin şartlarının yazılı güvenceye bağlanması, yaptırımların geleceği ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler yer alıyor. Görüşmeler, bölgesel güvenlik dengeleri ve enerji taşımacılığı açısından doğrudan risk başlıkları taşıdığı için yakından izleniyor.

ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlık ediyor. Heyette ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Trump’ın damadı Jared Kushner de bulunuyor. Pakistanlı bir hükümet yetkilisi, Vance ve beraberindeki isimleri taşıyan üç uçağın İslamabad yakınlarındaki Nur Han Hava Üssü’ne indiğini bildirdi. Pakistan Dışişleri Bakanlığı da heyetin İslamabad’a ulaştığını ve karşılamada Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar’ın yer aldığını açıkladı.

İran tarafında müzakere heyetine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf liderlik ediyor. Heyette Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Savunma Konseyi Genel Sekreteri Ali Ekber Ahmediyan ve Merkez Bankası Başkanı Abdunnasır Himmeti ile kalabalık bir ekip var. Pakistan arabulucu tarafında ise Başbakan Navaz Şerif, Dışişleri Bakanı İshak Dar ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Asım Münir görüşmelere katılıyor. Müzakereler öncesinde hem İran hem ABD heyetleri Pakistan Başbakanı ile ayrı ayrı temas kurdu.

Pakistanlı kaynaklar, görüşmelerin ilk aşamada Pakistanlı aracılar üzerinden başladığını ve tarafların doğrudan görüşme öncesi “aradaki sorunları çözmek” amacıyla Pakistan heyetleriyle ayrı ayrı toplantılar yaptığını aktardı. Kaynaklar, iki heyetin yüz yüze görüşme zamanının netleşmediğini belirtti. Bu yapı, tarafların pozisyon farklarını azaltmayı hedefleyen bir “mekik” formatına işaret ediyor.

İran, masaya bir daha saldırı düzenlenmeyeceğine dair kesin garanti, yaptırımların kaldırılması, sivil nükleer programının tanınması, dondurulan varlıkların iadesi, tazminat ve “Hürmüz Boğazı için yeni geçiş protokolü” gibi başlıkları şart olarak koyuyor. Ateşkes duyurusundan sonra Trump, İran’ın 10 maddelik karşı teklifini “mantıklı ve üzerinde konuşulabilir bir zemin” diye nitelese de Başkan Yardımcısı Vance ve Beyaz Saray Sözcülüğü İran taleplerini “kabul edilemez” olarak tanımladı.

Bu çelişkili mesajlar, ABD içinde müzakere çizgisinin nasıl şekilleneceğine dair belirsizlik yaratıyor.

Süreç, sahadaki gelişmeler nedeniyle kırılgan ilerliyor. Haberde, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını sürdürdüğü ve İsrail yönetiminin uzlaşmaya Lübnan başlığının dahil olmadığını savunduğu bilgisi yer alıyor. Bu durum, ateşkesin kapsamı ve bölgesel tırmanma riski açısından ek bir baskı unsuru oluşturuyor.

Zaman çizelgesi de tarafların hareket alanını daraltıyor. 30 sularında ateşkesi kabul ettiğini duyurdu. Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılması şartıyla iki haftalık ateşkesi kabul ettiklerini ve İran’dan 10 maddelik teklif aldıklarını söyledi. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi ise nihai müzakerelerin İslamabad’da en fazla 15 gün içinde sonuçlandırılmasının hedeflendiğini bildirdi.

Diplomatik zeminde Türkiye, Pakistan ve Mısır’ın mesaj trafiğinin sürmesi için çaba gösterdiği aktarılıyor. İslamabad hattı, hem ateşkesin kalıcılığı hem de yaptırımlar, nükleer dosya ve deniz geçiş güvenliği gibi başlıklarda kurumsal riskleri azaltacak bir çerçeve üretip üretemeyeceği açısından kritik bir test niteliği taşıyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Pakistan’ın arabuluculuk rolü, ülkenin dış politika görünürlüğünü ve güvenlik risklerini aynı anda etkileyebilir. Görüşmelerin seyri, Pakistan’ın ABD ve İran’la ikili ilişkilerinde diplomatik kaldıraç ve iç güvenlik gündemi üzerinden yansımalar üretebilir.

Sektör Etkisi: Enerji taşımacılığı ve sigorta sektörleri, Hürmüz Boğazı geçiş protokolü ve deniz güvenliği başlıklarına bağlı olarak fiyatlama ve risk primlerini yeniden ayarlayabilir. Yaptırımların geleceği, İran’la ticaret, bankacılık uyumu ve ödeme kanalları üzerinde belirleyici olabilir.

Piyasa Etkisi: Ateşkesin kalıcılığına dair sinyaller, petrol ve navlun fiyatlarını jeopolitik risk primi kanalıyla etkileyebilir. Yaptırım beklentileri, döviz piyasaları ve bölge varlıklarında sermaye akımları ile ülke risk primleri üzerinden fiyatlamaya yansıyabilir.