Hormon İlacı Erişimi Kısıtlandı

Sağlık Bakanlığı, 21 yaş altındaki bireylerde hormon tedavisi ve ergenlik baskılayıcı ilaçlara erişimi yeni bir rapor ve reçeteleme süreciyle daralttı. Bakanlık, 25 Haziran 2025’te 81 il valiliğine gönderdiği genelgeyle, bu yaş grubunda söz konusu ilaçların reçete edilmesine ek koşullar getirdi. Düzenleme, Eylül 2025’ten itibaren uygulamaya girecek ve reçete yazımı için yedi uzman hekimden oluşan bir kurul raporunu zorunlu kılacak.

Yeni model, daha önce üç hekimle düzenlenebilen raporların “tam teşekküllü” bir sağlık kurulu tarafından hazırlanmasını öngörüyor. Bu değişiklik, rapor alma sürecinde randevu, sevk ve kurul günü gibi adımları artırdığı için tedaviye başlama veya devam etme takvimini uzatabilir. Uygulama, özellikle büyük şehirler dışındaki hastanelerde kurul oluşturma kapasitesi ve uzman erişimi gibi operasyonel başlıklarda ek yük yaratabilir.

Genelge, trans bireylerin sağlık hizmetlerine erişiminde bürokratik ve dijital eşiklerin arttığı bir döneme denk geliyor. Mevcut yasal çerçevede, cinsiyet değişikliği talebiyle mahkemeye başvurmak isteyen kişiler için 18 yaşını doldurma, evli olmama ve sağlık kurulu raporuyla “transseksüel yapıda” olduğunu belgeleme şartları var. Ayrıca ruhsal ve bedensel uygunluk için ikinci bir rapor daha isteniyor; bu da sağlık kurulu süreçlerini mahkeme süreciyle doğrudan bağlantılı hale getiriyor.

Sahadan gelen değerlendirmeler, erişimdeki darboğazın yalnızca kurul sayısıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Avukat Furkan Yurt, 2024 itibarıyla sağlık kurullarına “tıbbi genetik” bölümünün eklenmesinin bazı hastanelerde kurul oluşturmayı zorlaştırdığını ve erişimi sınırladığını ifade etti. Yurt ayrıca e-reçete sisteminde görülen “tanı ile ilaç uyumsuz” uyarısının, reçeteleme aşamasında dijital bir engel olarak çalışabildiğini belirtti.

Sivil toplum tarafında LGBTİ+ dernekleri, 14 Mart’ta karara tepki göstererek erişim kısıtlarının sağlık risklerini artırabileceğini dile getirdi. Süreci deneyimleyen Ecmel Deniz de yeni düzenlemelerin bürokratik yükü büyüttüğünü, bilgiye erişimi zorlaştırdığını ve farklı ihtiyaçlara rağmen tek tip bir süreç dayatıldığını söyledi. Deniz, gençler, şehir dışında yaşayanlar ve ekonomik güvencesi olmayanlar için sürecin daha zor hale geldiğini vurguladı.

Politika açısından bakıldığında, düzenleme sağlık hizmeti sunumunda standartlaştırma ve denetim hedefiyle gerekçelendirilebilir; ancak uygulama kapasitesi, dijital sistem tasarımı ve uzman dağılımı gibi unsurlar erişimin fiili sonucunu belirleyecek. Eylül 2025’e kadar, hastanelerin kurul işleyişi, e-reçete uyarı mekanizmaları ve valilikler üzerinden yürüyen idari koordinasyonun nasıl çalışacağı, sahadaki etkileri şekillendirecek ana başlıklar olarak öne çıkıyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Düzenleme, sağlık hizmetlerine erişimde idari süreçleri artırarak kamu hastanelerinin randevu ve kurul kapasitesi üzerinde baskı yaratabilir. Hukuki süreçlerle bağlantılı rapor gereklilikleri, idari uygulamaların siyasi ve toplumsal tartışma başlıklarına taşınmasına yol açabilir.

Sektör Etkisi: Hastaneler ve uzman hekimler için kurul organizasyonu, raporlama ve uyum süreçleri ek iş yükü doğurabilir. E-reçete uyarıları gibi dijital kontroller, klinik karar ile sistem kuralı arasındaki uyumsuzluklarda hizmet akışını yavaşlatabilir.

Piyasa Etkisi: Kamu sağlık harcamaları ve hizmet sunumunda gecikmeler, bazı tedavilerde talebin zamanlamasını değiştirebilir. Düzenleyici belirsizlik ve uygulama farklılıkları, özel sağlık hizmetlerine yönelimi ve ilgili tedarik zincirlerinde planlamayı etkileyebilir.