Gazze'de Savaşın 3. Yılı: 2 Milyon İnsanın Yaşam Mücadelesi

Gazze'de kişi başına GSYH, UNCTAD'a göre 2025'te 2022 düzeyinin %17'sine geriledi; aileler geçimlerini yardımlarla destekliyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) hesaplamasında, 2025 için kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla 212 dolar düzeyinde kaldı. Kurumun eylül tahmini, işletmelerin yüzde 92’sinin savaş sırasında yıkıldığını veya hasar aldığını, işsizliğin yüzde 78’e ulaştığını gösteriyor. Bu tabloya barınma, eğitim ve sağlık hizmetlerindeki kayıplar eşlik ediyor.

Hamas’ın 7 Ekim 2023 tarihli saldırısını izleyen İsrail harekâtıyla başlayan savaş, üçüncü yılını doldurdu. Gazze Sağlık Bakanlığı, başlangıçtan itibaren 74.245 Filistinlinin öldüğünü bildiriyor. Bakanlığın Ekim 2025 ateşkesinden sonraki döneme ilişkin açıkladığı can kaybı ise 1.462; ateşkes, çatışmaların ve askeri operasyonların bütünüyle durmasını sağlamadı.

Üretim kaybına fiyat artışı eşlik ediyor

UNCTAD verilerine göre tarım ve sanayide üretim, 2022 düzeyinin %6’sına indi; inşaatta bu oran %1 oldu. Kurumun eylül değerlendirmesinde fiyatlar da savaş öncesinin yaklaşık üç katına ulaşmıştı. Haneler böylece gelir kaynaklarının daraldığı, temel ihtiyaçların ise daha pahalı olduğu bir ekonomiyle karşı karşıya kaldı.

Gazze’nin dış ticareti, savaş öncesinde de ağırlıkla İsrail denetimindeki geçişlere bağlıydı. Mal girişindeki sınırlamalar sürerken geçim kaynakları arasında yardım, borç ve küçük kayıt dışı işler daha fazla yer tutmaya başladı. Fiziksel para sıkıntısıyla birlikte elektronik cüzdan ve dijital ödeme kullanımı da yaygınlaşıyor.

Barınma verileri, ekonomik kaybın hanelerdeki karşılığını gösteriyor. Birleşmiş Milletler’in eylül değerlendirmesinde nüfusun yüzde 94’ünün acilen barınağa veya temel ev eşyalarına ihtiyacı olduğu belirtiliyor. Kuruma göre saldırılar ya da tahliye talimatları sonrasında evlerinden ayrılan hanelerin yüzde 65’i geçici barınaklarda veya çadırlarda kalıyordu.

Birleşmiş Milletler’in incelediği hanelerde orta ya da yüksek su güvensizliği yaşayanların oranı, hazirandaki yüzde 84’ten ağustos başında yüzde 91’e yükseldi. Elektrik şebekesinin çalışmadığı Gazze’de jeneratörler yakıt, yağ ve yedek parça gerektiriyor. Yol ve iletişim altyapısındaki hasar da ailelerin su teminini, ulaşımını ve hizmetlere erişimini güçleştiriyor.

Hastaneler ve sınıflar eksik kapasitede

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Gazze’deki hastanelerin tamamının, toplam 36 tesisin, hasar aldığını bildiriyor. Bunlardan 19’u hizmet vermeyi sürdürse de hiçbiri tam kapasitede değil. İlaç, ekipman ve yakıt sıkıntıları, acil müdahalelerin yanı sıra diyaliz, kanser tedavisi ve kronik hastalık takibini etkiliyor.

DSÖ’ye göre savaşın başlangıcından itibaren yaklaşık 12.400 hasta tedavi amacıyla bölge dışına tahliye edildi; buna rağmen on binlerce kişi Gazze’de sunulamayan uzmanlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor. Örgüt, eylül değerlendirmesinde kalabalık yaşam alanlarıyla yetersiz su, barınma ve sanitasyon koşullarının bulaşıcı hastalık riskini artırdığı uyarısını yaptı.

UNICEF’in verileri, okul binalarının yaklaşık yüzde 98’inin yıkıldığını ya da hasar aldığını gösteriyor. Kurumun Nisan 2026 değerlendirmesinde, 4–17 yaş grubundaki yaklaşık 700.000 çocuğun yüz yüze eğitiminin kesintiye uğradığı belirtiliyor. Sağlam kalan bazı okullar barınma için kullanılırken eğitim kısmen çadırlarda ve geçici alanlarda sürdürülüyor.

Filistin Eğitim Bakanlığı, derslerden uzun süre uzak kalmanın temel becerilerde kayba ve öğrenme açığının genişlemesine yol açtığını belirtiyor. Bu nedenle eğitimdeki ihtiyaç yalnızca binaların yeniden kullanılabilmesiyle sınırlı değil; öğrencilerin kaçırdığı öğrenimin telafisini de kapsıyor.

Kontrol alanları ve yönetim belirsizliği

Euro-Med İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün eylül açıklamasına göre İsrail’in askeri denetimi ve erişim sınırlamaları Gazze topraklarının yaklaşık yüzde yetmiş’ini kapsıyor. Örgüt, iki milyonu aşan Filistinli nüfusun bölgenin yüzde otuz’undan azına sıkıştığını bildiriyor. Bu değerlendirme, evlere ve tarım arazilerine dönüşün önündeki engelleri de gündeme getiriyor.

Gazze’yi 2007’den beri yöneten Hamas, temmuz açıklamasında yetkilerini Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi’ne (NCAG) bırakacağını duyurdu; devir henüz gerçekleşmedi. BM İnsan Hakları Ofisi ise Ocak–Mayıs 2026 döneminde polis ve güvenlik noktalarını hedef alan en az 12 saldırıda, 35’i polis olmak üzere 53 kişinin öldüğünü kaydetti.

Geçiş gerçekleşir ve temel hizmetlere erişim genişlerse, yeni yönetimin önündeki işler hastanelerin ihtiyaçlarından okulların yeniden kullanımına kadar uzanacak. Erişim sınırlamaları ve malzeme eksiklikleri sürerse, barınma ile üretimin yeniden kurulması aynı engellerle karşılaşacak. Yönetim devrinin takvimi ve ailelerin evlerine hangi koşullarda dönebileceği henüz net değil.