Araştırma bütçelerinde uzman tercihi mi yoksa ortalama mı

Uzman inisiyatifi ile grup kararı arasındaki performans farkı

Bilimsel bir ön baskı platformunda yayımlanan güncel bir inceleme, Ar-Ge ve inovasyon süreçlerinde sıkça başvurulan "özel hak" veya "torpil" mekanizmalarının etkinliğini sorguluyor. Bir panelin reddettiği projeyi, tek bir uzmanın desteğiyle öne çıkarma pratiğinin, geleneksel puanlama yöntemlerine kıyasla daha başarılı sonuçlar verip vermediği analiz edildi. Henüz bağımsız hakem denetiminden geçmemiş olan bu çalışma, 2017-2024 yılları arasında bilgisayar bilimleri alanında reddedilen 10 binden fazla başvuruyu mercek altına alıyor.

Bulgular, bütçenin yüzde 10'luk bir dilimi için panel ortalamasının, azınlık desteğiyle seçilen projelere göre atıf yüzdeliklerinde ortalama 7,75 puan daha yüksek performans sergilediğini gösteriyor. Bu durum, yöneticilerin riskli veya sıra dışı projeleri seçmek için kullandığı özel yetki mekanizmalarının, aslında rastgele bir seçimden farksız olabileceğine işaret ediyor.

Karar mekanizmalarında veriye dayalı yaklaşım

Kurumsal inovasyon birimleri ve hızlandırma programları, genellikle grup düşüncesinin (groupthink) yarattığı kısıtlamaları aşmak için sponsor destekli istisnalara yer verir. Ancak çalışma, panel ortalaması hesaba katıldığında, azınlık desteğinin herhangi bir avantaj sağlamadığını savunuyor. Hatta puan varyansına dayalı bir sıralamanın, azınlık desteğiyle yapılan seçimlerden daha başarılı olduğu gözlemleniyor.

Bu sonuçlar, karar vericiler için somut bir yönetim değişikliği öneriyor. Eğer bir kurum, "joker" hakları kullanarak sıra dışı projeleri desteklemek istiyorsa, bu seçimleri sponsorların kişisel tercihleri yerine, panel ortalamaları veya puan değişkenliği gibi daha nesnel kriterlere dayandırması öneriliyor. Aksi takdirde, özel haklarla seçilen projelerin başarı şansı, istatistiksel olarak bir piyangodan daha yüksek görünmüyor.

Kurumsal süreçler için çıkarımlar ve kısıtlamalar

Ticari veya akademik projelerin seçiminde, "güçlü bir şampiyonun" desteğiyle öne çıkan fikirler, genellikle anlatı tutarlılığı nedeniyle yanıltıcı olabiliyor. Oysa panel ortalamaları, birden fazla zayıf sinyali birleştirerek tek bir güçlü sinyalden daha güvenilir bir başarı tahmini sunabiliyor. Satın alma süreçlerinde veya pilot proje seçimlerinde, yönetici inisiyatifiyle yapılan müdahalelerin, uzun vadeli performans beklentilerini karşılamadığı belirtiliyor.

Çalışmanın bazı sınırlamaları da mevcut; veriler yalnızca atıf sayılarına dayanıyor ve ticari gelir gibi doğrudan ekonomik çıktıları kapsamıyor. Ayrıca, incelenen örneklemin sadece bilgisayar bilimleri alanıyla sınırlı olması, diğer sektörlerde farklı sonuçlar doğurabileceği ihtimalini dışlamıyor. Yine de bu veriler, karar vericilerin istisnai seçimler için daha şeffaf ve veriye dayalı bir kanıtlama yükümlülüğü getirmesi gerektiğini hatırlatıyor.