Ev kadınlarına emeklilik yolu açılıyor

Ev kadınları emeklilik teklifi, bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresine sayılması için TBMM'ye sunuldu.

Teklif, ev içinde karşılıksız yürütülen bakım, temizlik ve destek işlerinin sosyal güvenlik hesabında görünür hale getirilmesini amaçlıyor. Düzenleme yasalaşırsa, ev emekçileri için prim, sağlık güvencesi, borçlanma ve iş güvenliği başlıklarında yeni haklar tanımlanacak.

40 maddelik sosyal güvence paketi

Teklif metninde 40 madde bulunduğu, düzenlemenin İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5,5 bin sayılı sosyal güvenlik mevzuatında değişiklik öngördüğü aktarıldı. Merkezdeki değişiklik, evdeki karşılıksız emeğin yalnızca aile içi sorumluluk olarak değil, emeklilik hesabına dahil edilecek bir çalışma biçimi olarak ele alınması.

SGK uzmanı İsa Karakaş'ın aktardığına göre teklif, bakım yükünün yalnızca kadınların üzerinde kalmaması gerektiği tespitinden hareket ediyor. Bu çerçevede devlet, yerel yönetimler ve sosyal güvenlik sistemi bakım hizmetlerinin finansmanı ve örgütlenmesinde daha doğrudan rol üstlenecek.

Metindeki 5. madde, evde yapılan bakım ve temizlik işlerinin sigortalılık süresinden sayılmasını düzenliyor. Bu hüküm, çalışması resmi kayıtlara girmeyen ev kadınlarının emeklilik hesabında yıllarını belgeleyebilmesi açısından teklifin ana eksenini oluşturuyor.

Prim yükü Hazine'ye geçiyor

17. maddeye göre ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerinin Hazine tarafından ödenmesi öngörülüyor. İsteyenlerin ek prim ödeyerek ileride alacağı aylığı artırabilmesine de imkan tanınacağı belirtiliyor.

18. madde, geçmişte sigortasız geçirilen ev içi çalışma dönemleri için borçlanma kapısı açıyor. Bu düzenleme, özellikle uzun yıllar bakım veya temizlik emeği nedeniyle ücretli çalışma hayatının dışında kalan kişiler için emeklilik koşullarını değiştirebilir.

19. madde, ev emekçileri ve ailelerinin genel sağlık sigortasından prim ödemeden yararlanmasını hedefliyor. Sağlık güvencesinin primsiz sağlanması, teklifin yalnızca emeklilik değil, hane içi sosyal koruma başlığını da kapsadığını gösteriyor.

Malullük aylığına ilişkin 14. maddede, iş göremez hale gelen ev emekçisine yüzde yetmiş oranıyla aylık bağlanması düzenleniyor. Kişinin başkasının bakımına muhtaç olması halinde bu oranın yüzde seksen'e çıkarılması öngörülüyor.

Yaşlılık aylığı başlığında ise kadınlar için 55, erkekler için 60 yaştan sonra çalışılan her yılın emeklilik bağlama oranını yüzde doksan'a kadar yükseltebileceği belirtiliyor. Bu madde, ileri yaşta bakım ve ev içi hizmet veren kişilerin emeklilik gelirini artırmayı hedefliyor.

Ev hizmetlerinde iş güvencesi

Teklif, yalnızca kendi evinde ücretsiz emek verenleri değil, başkasının evinde temizlik veya bakım işi yapanları da kapsıyor. 20. madde, ev hizmetlerinde çalışanların İş Kanunu güvencesine alınmasını ve kıdem tazminatı ile izin haklarından yararlanmasını öngörüyor.

22. maddeye göre 30 günden uzun süren ev işleri için yazılı iş sözleşmesi zorunlu hale gelecek. Sözleşmesiz çalıştırmanın yasaklanması, ev hizmetlerinde kayıt dışılığın azaltılması için öngörülen araçlardan biri.

23. madde, ev işçilerine yönelik ayrımcılık, şiddet, taciz ve mobbingi açık biçimde yasaklıyor. Metne göre mağdur olan çalışanların derhal koruma altına alınması hedefleniyor.

24. madde, ev sahiplerine iş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu yüklüyor. Pencere silme gibi yüksekten düşme riski taşıyan işler veya kimyasal temizlik ürünleriyle çalışma durumunda koruyucu ekipman sağlanması gerekecek.

Belediyelere bakım görevi

Teklifin sosyal hizmetler bölümünde, evde bakım yardımı değerlendirilirken yalnızca hane gelirine bakılmaması isteniyor. 31. maddeye göre bakım yükünün ağırlığı da dikkate alınacak ve bakım veren kişinin sigorta primi Hazine tarafından karşılanacak.

33. ve 34. maddeler, büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve mola evi açma görevi veriyor. 7. ve 8. maddelerde ise bakım veren kişiye geçici bakım hizmeti ve yılda en az 30 gün dinlenme hakkı tanınması öngörülüyor.

Teklif mevcut haliyle kabul edilirse kamu maliyesi açısından yeni prim ve hizmet finansmanı kalemleri oluşacak; haneler açısından bakım emeği ilk kez daha geniş bir sosyal güvenlik çerçevesine girecek. Komisyon sürecinde primlerin kapsamı, geçmiş yıl borçlanmasının koşulları ve belediyelere yüklenecek hizmet kapasitesi düzenlemenin uygulanabilirliğini belirleyecek.

Metin daraltılırsa etki daha çok belirli hak başlıklarıyla sınırlı kalabilir; kapsam korunursa ev hizmetleri piyasasında yazılı sözleşme, kayıtlı istihdam ve iş güvenliği maliyetleri öne çıkacak. Bu durumda sektörün çalışma biçimi, hanelerin hizmet alma maliyeti ve sosyal güvenlik sisteminin prim yükü aynı anda yeniden şekillenecek.