Elektronik sigara gençlerde hızla artıyor; DSÖ sağlık risklerine dikkat çekiyor

Elektronik sigara kullanımı, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) son uyarılarına göre özellikle 13–15 yaş arası gençler arasında hızla artıyor. DSÖ verileri, dünya genelinde 15 milyon gencin elektronik sigara kullandığını ve bu ürünlerin gençlerde yetişkinlere kıyasla ortalama dokuz kat daha yaygın olduğunu gösteriyor.

31 Mayıs’ta kutlanan Dünya Tütünsüz Günü öncesinde elektronik sigaraların sağlık riskleri yeniden gündemde. Kurum, bu ürünlerin sigarayı bırakmada etkili olmadığına dikkat çekerek hükümetlere yasaklama ya da sıkı düzenleme çağrısı yapıyor.

Elektronik sigaralar nikotin ve çeşitli toksik maddeler içeriyor. DSÖ raporlarına göre bu içerikler bağımlılık riskini artırıyor; akciğer hastalıkları, zehirlenme, yanıklar ve kalp-damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler yaratabiliyor. Nikotin içeren ürünler gençlerin beyin gelişimini olumsuz etkileyebiliyor. Bazı elektronik sigaralarda tespit edilen toksik madde düzeylerinin geleneksel sigara dumanındakinden daha yüksek olabildiği bildiriliyor.

DSÖ, tütün kullanımına bağlı nedenlerle her yıl 7 milyondan fazla kişinin yaşamını yitirdiğini ve pasif içiciliğin yılda 1,6 milyondan fazla ölüme yol açtığını açıklıyor. 13 ila 15 yaş arasında 40 milyon gencin tütün ürünü kullandığı, 15 milyon gencin ise elektronik sigarayı tercih ettiği kaydediliyor. Risklerin tamamından korunmanın en güvenli yolunun tütün ve nikotin içeren hiçbir ürünü kullanmamak olduğu vurgulanıyor.

DSÖ verileri ve yükselen kullanım

13–15 yaş grubunda yaygınlık ve sağlık etkileri

Verilere göre elektronik sigaraya yönelim, ergenlerde özellikle belirgin. Kullanım yaygınlığı gençlerde yetişkinlere göre ortalama dokuz kat daha yüksek. Birçok ülkede elektronik sigaralar ile geleneksel sigaraların birlikte kullanımı da görülüyor; bu durum, iki ürünün farklı bileşenlerinin birleşmesiyle maruziyeti ve potansiyel zararı artırabiliyor.

Bırakma aracı iddiasına karşı uyarı

DSÖ, Mayıs 2025 ve Mayıs 2026’da yayımladığı raporlarla, elektronik sigaraların sigarayı bırakmada etkili bir yöntem olarak sunulmasına karşı uyardı. Kurum, kamu otoritelerine bu ürünlerin yasaklanması ya da pazarlama, satış ve içerik açısından sıkı biçimde düzenlenmesi çağrısında bulunuyor. Bu kapsamda, üreticilerin zararları önemsiz gösteren veya ürünü cazip kılan yanıltıcı açıklamalarına karşı tüketicilerin korunması gerektiği belirtiliyor.

Pazar büyümesi ve gençlere dönük pazarlama

Pazarın hacmi ve bölgesel eğilimler

Küresel elektronik sigara pazarı 2015’te 7,8 milyar dolar iken 2022’de 22,3 milyar dolara yükseldi. En fazla satış artışı Asya-Pasifik bölgesinde kaydediliyor. Piyasa büyümesi, ürünlerin çeşitlenmesi ve erişilebilirliğin artmasıyla destekleniyor.

Gizli tasarımlar, aromalar ve sosyal medya

Yetkililere göre sektör, çocuk ve gençleri cezbetmek için aromalar, parlak ambalajlar ve sosyal medya tanıtımlarından yararlanıyor. Bazı ürünler ruj, saat, oyuncak veya kablosuz kulaklık gibi nesnelere benzer şekilde tasarlanarak gizli kullanımı kolaylaştırıyor. Ayrıca, farklı hedef gruplara yönelik ürünleştirme stratejileri öne çıkıyor; örneğin ince sigaralar özellikle kadınlara hitap edecek biçimde pazarlanıyor. Bu uygulamalar, gençlerde kullanımın yayılmasına katkıda bulunuyor.

Hükümetlerin atacağı düzenleyici adımlar ve gençleri hedef alan pazarlama uygulamalarına ilişkin denetimler, önümüzdeki dönemde elektronik sigara pazarının seyrini ve gençler arasındaki kullanım oranlarını belirleyecek başlıca faktörler olacak.