El Nino geri dönüyor: Türkiye aşırı sıcaklar ve ani fırtınalara hazırlanıyor

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), Pasifik’te La Nina’nın zayıflamasıyla El Nino’nun yılın ilerleyen aylarında yeniden etkili olmasını bekliyor. Bu geçiş, Türkiye dahil birçok bölgede sıcaklıkların yükselmesi, yağış düzeninin bozulması ve ani hava olaylarının daha sık görülmesi riskini öne çıkarıyor.

El Nino, Pasifik Okyanusu kaynaklı doğal bir iklim döngüsü olarak küresel ölçekte ısı dağılımını değiştiriyor. Afyon Kocatepe Üniversitesi’nden iklim bilimci Dr. Okan Bozyurt’a göre El Nino’nun etkili olduğu yıllarda yaz sıcaklıkları artıyor ve Kuzey Yarımküre’de kış sıcaklıkları mevsim normallerinin üstüne çıkabiliyor. Bu tablo, küresel ısınmanın mevcut etkileriyle birleştiğinde sıcak dönemin daha uzun sürmesi ihtimalini gündeme getiriyor.

Türkiye açısından risk, yalnızca sıcak hava dalgalarıyla sınırlı değil. Dr. Bozyurt, El Nino dönemlerinde aşırı yağış ve sel olaylarının daha sık görülebileceği uyarısını yapıyor. Geçmiş örnek olarak 1997-1998’deki güçlü El Nino sırasında Batı Karadeniz’de ciddi sel felaketleri yaşandığı hatırlatılıyor.

Bölgesel kırılımda, yaz aylarında aşırı sıcaklardan daha fazla etkilenmesi beklenen alanlar Güneydoğu Anadolu, Akdeniz kıyıları, Güneybatı Ege kıyıları ve İç Anadolu olarak öne çıkıyor. Karadeniz Bölgesi’nde ise düzensiz ve şiddetli yağış olasılığına dikkat çekiliyor. Bu dağılım, su yönetimi, tarımsal üretim planlaması, enerji talebi ve afet hazırlığı gibi başlıklarda kurumların risk haritalarını güncellemesini gerektirebilir.

El Nino’nun bir diğer kritik kanalı deniz suyu sıcaklıkları üzerinden çalışıyor. Deniz yüzeyi ısındıkça atmosfer daha fazla enerji ve nem taşıyabiliyor; bu da süper hücreler, şiddetli fırtınalar, gök gürültülü sağanaklar ve dolu gibi kısa sürede yıkıcı sonuç üretebilen olayların görülme ihtimalini artırabiliyor. Kıyı altyapısı, ulaşım ağları ve sigorta hasar frekansı bu tür ani olaylara karşı daha hassas hale gelebilir.

Kaynak metinde El Nino’nun genellikle 1,5 ila 2 yıl sürmesinin beklendiği belirtiliyor. Bu süre, riskin tek bir mevsimle sınırlı kalmayıp birden fazla sezon boyunca planlama gerektirebileceğine işaret ediyor. Kurumlar için temel mesele, sıcaklık artışı ve düzensiz yağışın aynı dönemde görülmesiyle ortaya çıkan bileşik riskleri (kuraklık-sel döngüsü, ani fırtına ve dolu hasarı, sağlık ve iş gücü etkileri) birlikte yönetmek olacak.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Türkiye’de sıcaklık ve yağış oynaklığı, su yönetimi, afet koordinasyonu ve sağlık riskleri üzerinden kamu kapasitesini zorlayabilir. Bölgesel farklılaşma, yerel yönetimlerin ve merkezi kurumların kaynak tahsisini yeniden düzenlemesini gerektirebilir.

Sektör Etkisi: Tarım, enerji ve sigorta sektörleri, sıcak dalgaları ve ani yağışların aynı dönemde yaratacağı üretim, talep ve hasar kanallarına göre fiyatlama ve operasyon planlarını güncelleyebilir. Ulaşım ve altyapı işletmecileri, kısa süreli şiddetli olayların kesinti riskine karşı bakım ve dayanıklılık yatırımlarını öne çekebilir.

Piyasa Etkisi: Gıda fiyatları, elektrik talebi ve sigorta hasarları gibi kalemler üzerinden enflasyon ve kârlılık beklentileri etkilenebilir. Aşırı hava olayları, bazı bölgelerde kamu harcamaları ve kredi risk primleri üzerinde oynaklık kanalıyla fiyatlamaya yansıyabilir.