Dünya'ya yönelmiş 'kara delik jeti' tespit edildi

Mikroblazar IRAS 18293-0941, 12 bin ışık yılı uzakta jetleri doğrulanan nadir bir kara delik sistemi olarak tanımlandı.

İspanya, Hollanda ve Arjantin'deki araştırmacıların çalışması, kara delik çevresindeki iki jetin kaynağını optik ve radyo verileriyle aynı sisteme bağladı. Bulgular, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanmak üzere kabul edilen çalışmada yer aldı.

IRAS 18293-0941'in düzeni

Araştırmacılara göre sistem, 11,38 günlük yörünge süresine sahip bir yıldız ile bu yıldızdan gaz alan bir kara delikten oluşuyor. Kara delik çevresinde biriken madde, daha sonra iki dar akış halinde uzaya fırlatılıyor.

Astronomide jet adı verilen bu akışlar, yoğun madde ve enerjinin yüksek hızla dışarı atılması anlamına geliyor. Çalışmada jetlerin ışık hızının yaklaşık dörtte üçüne kadar ulaşabildiği kaydedildi.

Sistemin mikroblazar olarak sınıflandırılması, jetlerden birinin Dünya yönüne bakmasıyla ilişkili. Diğer jet ise ters doğrultuda ilerliyor ve yakınındaki moleküler bulutla etkileşime giriyor.

Buluta çarpan ikinci jet

Ekip, önce yıldızın parlaklığındaki küçük dalgalanmaları inceledi, ardından radyo teleskoplarıyla bölgeyi gözledi. Optik ölçümler ile radyo verilerinin birlikte değerlendirilmesi, jetlerin IRAS 18293-0941 sisteminden çıktığını gösterdi.

Araştırmacılar, karşı yöne giden jetin moleküler buluta çarpmasının gaz ve tozu ısıttığını bildirdi. Bu etkileşim, bulutta parlama olarak izlenen sinyalin açıklaması olarak sunuldu.

Çalışmanın başyazarı Josep Martí'ye göre sistemin uzun süre gözden kaçmasında yoğun toz perdesi etkili oldu. Bu durum, Samanyolu içindeki benzer kara delik sistemlerinin görünür ışıkta kolayca seçilemeyebileceğini gösteriyor.

Otuz yıllık tahmin sınanıyor

Bilim insanları, yıldız eşlikçisinden beslenen ve Dünya'ya doğru jet yollayan mikroblazarların varlığını yaklaşık 30 yıl önce öngörmüştü. IRAS 18293-0941 için açıklanan gözlemler, bu sınıfa ait sistemlerin yalnızca teorik bir olasılık olmadığını destekleyen yeni bir veri noktası sağladı.

Keşif, kara deliklerin çevrelerindeki maddeyi nasıl topladığı ve bu maddenin bir bölümünü nasıl hızlandırılmış jetlere dönüştürdüğü sorusuna da yeni gözlemsel malzeme ekliyor. Araştırmacılar, özellikle jet ile moleküler bulut arasındaki temas bölgesinde parçacıkların çok yüksek enerjilere çıkabileceğini değerlendiriyor.

Bu değerlendirme doğrulanırsa mikroblazarlar, galaksimizdeki güçlü doğal parçacık hızlandırıcıları arasında daha görünür bir yer edinebilir. Bunun için jetin zaman içindeki yönü, parlaklığı ve buluttaki ısınma izlerinin daha ayrıntılı ölçülmesi gerekecek.

Yeni gözlemlerin sınırı

Ekibin sonraki çalışmaları, jetlerin gelişimini ve moleküler bulutla etkileşiminin zaman içinde nasıl değiştiğini izlemeye odaklanacak. Eğer jet kararlı kalırsa sistem, mikroblazar modelleri için daha temiz bir karşılaştırma alanı sunabilir; değişkenlik artarsa araştırmacılar kara delik çevresindeki madde akışını yeniden ölçmek zorunda kalacak.

Araştırmacılar, Dünya'ya yönelen jetin gezegenimiz için bir tehdit oluşturmadığını belirtiyor. Bilimsel önem, tehlike ihtimalinden çok, kara deliklerin enerjiyi dar ve hızlı akışlara nasıl aktardığını anlamakta yatıyor.