Dünyanın gözü o boğazda: İran'dan ABD ve Körfez'e Hürmüz resti

Hürmüz Boğazı konusunda Kalibaf, ABD taahhütleri uygulanmadan açılma olmayacağını söyledi; açıklama Tahran’ın müzakere çizgisini sertleştirdi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Meclis’te milletvekillerine yaptığı konuşmada ülkesinin ABD ile temaslara bakışını şartlı bir çerçeveye yerleştirdi. Kalibaf’a göre İran’ın talepleri aracılar üzerinden Washington’a iletildi ve Tahran bu talepler karşılanmadan müzakere öncesi duruma dönmeyecek.

Kalibaf şartları Meclis’te sıraladı

Kalibaf, İran’ın diplomasi hattını hem akılcı hem de pazarlığa kapalı olarak tanımladı. Bu ifade, Tahran’ın temas kapısını tümüyle kapatmadığını, ancak görüşmelerin başlaması veya önceki düzene dönülmesi için kendi koşullarını merkeze aldığını gösteren bir siyasi mesaj olarak öne çıktı.

Meclis Başkanı’nın açıklamasında üç unsur aynı cümlede toplandı: İran’ın şartlarının yerine getirilmesi, İran halkının meşru haklarının tanınması ve ABD’nin taahhütlerini uygulaması. Kalibaf, bunlar sağlanmadıkça Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını belirtti; boğazın fiili durumuna veya uygulamanın kapsamına ilişkin ayrıntı vermedi.

Kalibaf’ın sözleri, İran yönetimi içindeki sertlik ve müzakere tartışmasının da parçası oldu. ABD ile görüşmelere karşı çıkan çevrelere seslenen Kalibaf, savaş ve diplomasi seçeneklerinin birbirini dışlayan iki yol gibi görülmemesi gerektiğini savundu.

Savaş ve müzakere birlikte anıldı

Kalibaf, konuşmasında askeri baskı ile diplomatik temas arasında zamanlamaya dayalı bir sıra kurdu. Ona göre İran, gerekli gördüğü anda askeri kapasitesini kullanmalı, sahada avantaj elde edildiğinde ise bu sonucu diplomasiyle pekiştirmeli.

Bu yaklaşım, Tahran’ın müzakereyi zayıflık göstergesi olarak değil, sahadaki kazanımların korunması için kullanılabilecek bir araç olarak sunduğunu gösteriyor. Kalibaf, bu çizgiyi "savaşılması hem de müzakere edilmesi gerektiğine inanıyoruz" sözleriyle özetledi.

Meclis Başkanı’nın dili, ABD ile olası temasların iç politikada nasıl savunulacağına dair de ipucu verdi. Müzakereye karşı çıkan kesimlere verilen mesaj, görüşmenin ancak baskı ve güç pozisyonuyla yürütülebileceği yönünde kuruldu.

Kalibaf’ın açıklaması aynı zamanda aracılar üzerinden yürüyen temasların önemini artırıyor. İran’ın şartlarının Washington’a doğrudan değil, aracı kanallar yoluyla iletildiğini söylemesi, diplomatik temasın açık fakat dolaylı bir hat üzerinden sürdüğünü ortaya koydu.

Aracılar üzerinden Washington mesajı

Konuşmanın en kritik belirsizliği, ABD’nin hangi taahhütleri uygulamadığına ve İran’ın şartlarının hangi başlıklardan oluştuğuna ilişkin ayrıntı verilmemesi oldu. Bu eksik çerçeve, Kalibaf’ın açıklamasını daha çok siyasi pozisyon ilanı haline getiriyor.

Hürmüz Boğazı ifadesi, açıklamanın bölgesel güvenlik ve deniz geçişleri bakımından daha geniş bir etki alanına sahip olmasına yol açıyor. Ancak Kalibaf’ın sözleri tek başına operasyonel bir karar metni değil; Meclis konuşmasında ortaya konan koşullu bir siyasi hattı ifade ediyor.

İran açısından ilk senaryo, Washington’dan beklenen adımların Tahran tarafından yeterli bulunması halinde dolaylı temasların daha görünür bir müzakere kanalına dönüşmesi olur. Bu durumda İran yönetimi, içeride müzakereyi taviz değil, şartların kabulü sonrası yürütülen bir süreç olarak anlatabilir.

İkinci senaryoda ABD’nin tutumu İran tarafından yetersiz görülürse Kalibaf’ın çizdiği kapalı hat korunur. Bu yol, Tahran’ın Hürmüz Boğazı konusundaki söylemini sert tutmasına, bölgede faaliyet gösteren enerji ve taşımacılık şirketlerinin ise resmi açıklamaları daha yakından izlemesine neden olur.

Üçüncü olasılık, aracıların iki taraf arasında sınırlı ve teknik bir temas zemini oluşturmasıdır. Böyle bir durumda küresel piyasalar açısından ana mekanizma, deniz geçişlerine dair belirsizliğin azalması veya sürmesi; İran açısından ise askeri söylem ile diplomatik temas arasında denge arayışı olur.

Yakın dönemde izlenecek başlık, Kalibaf’ın saydığı şartların resmi metne dönüşüp dönüşmeyeceği ve ABD’den bu çerçeveye yanıt gelip gelmeyeceği olacak. Yanıt gelmezse Tahran’ın söylemi sert kalır; yanıt gelirse aracı kanalların yeni görüşme takvimine çevrilip çevrilmeyeceği belirleyici olur.