ABD-İran ateşkes görüşmesi: Süre çarşamba bitiyor

ABD ile İran arasında 8 Nisan’da devreye giren geçici ateşkes, Washington saatine göre çarşamba akşamı sona erecek. Sürenin bitimine kısa süre kala tarafların Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ikinci tur görüşmelere dönüp dönmeyeceği netleşmedi. Süre uzatımı için son 24 saatte gelen açıklamalar, ateşkesin otomatik olarak devam etmeyeceğine işaret ediyor.

ABD tarafında, İran’ın görüşmeleri kabul etmesi halinde Başkan Yardımcısı JD Vance’in ABD diplomatik heyetine liderlik etmek üzere Pakistan’a gitmesi bekleniyor. Vance’e, ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile Jared Kushner’in eşlik edeceği bilgisi paylaşıldı. ABD tarafı, Vance’in hareket zamanlamasına dair önce “yolda” mesajı verip ardından bunu düzeltti; son değerlendirmeye göre görüşmeler olursa salı sabahı hareket etmesi bekleniyor.

İran tarafı ise kamuoyu önünde ABD’ye yönelik güven krizini öne çıkarıyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD’den “çelişkili ve yapıcı olmayan mesajlar” geldiğini, bunun İran’ı teslimiyete zorlamaya dönük bir çizgi olarak okunduğunu söyledi. Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da tehdit altında müzakereyi kabul etmeyeceklerini açıkladı ve sahada yeni hamlelere hazırlandıklarını belirtti.

Buna karşın Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran’ın görüşmelere katılımı “olumlu değerlendirdiğini” aktardı. Aynı kaynak, Vance’in masaya oturması halinde İran heyetine yeniden Kalibaf’ın başkanlık etmesinin beklendiğini söyledi. Görüşmeler gerçekleşirse çarşamba ya da perşembe günü yapılabileceği belirtiliyor.

Müzakere başlıkları, sahadaki baskı unsurlarıyla iç içe ilerliyor. İran, Hürmüz Boğazı’ndaki ABD ablukasının sona ermesini isterken Trump, İran’ın nükleer silah geliştirmesine izin verilmeyeceği talebini yineledi ve İranlı liderlerle doğrudan görüşmeye açık olduğunu söyledi. Trump, ateşkesin iki haftalık süresinin çarşamba akşamı biteceğini vurguladı; ateşkesi görüşmelere zaman tanımak için 24 saat uzattığını, daha fazla uzatma ihtimalinin düşük olduğunu da dile getirdi.

Önceki temasların sonuçsuz kalması, bu tur için risk çıtasını yükseltiyor. Ayın başında toplam 21 saat süren görüşmelerden sonuç çıkmadı; İran, uranyum zenginleştirmeyi durdurma ve elindeki 440 kilogram yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumu teslim etme yönündeki ABD taleplerini kabul etmedi. İran ayrıca olası nihai anlaşmada “yeniden saldırıya uğramama” güvencesi istediğini daha önce de kayda geçirdi.

Sahada ise Hürmüz Boğazı çevresindeki adımlar, ateşkesin kırılganlığını artırıyor. Trump yönetimi, İran’ın ticari gemilerden geçiş ücreti alma kararına karşı İran limanlarına abluka uyguladı; pazar günü ABD ordusu boğazı geçmeye çalışan İran bayraklı bir konteyner gemisine el koydu.

İran, kendi uyguladığı ablukayı cuma günü kısa süreli kaldırdı ancak ABD karşı ablukayı bitirmeyince cumartesi yeniden devreye aldı; aynı gün bir tanker İran Devrim Muhafızları tarafından saldırıya uğradı ve ikinci bir konteyner gemisi kimliği belirsiz bir mermiyle vuruldu.

Pakistan, olası görüşmelere pazar gününden bu yana güvenlik ve altyapı tedbirleriyle hazırlanıyor. İslamabad’da güvenlik önlemleri artırıldı, toplu taşıma seferleri durduruldu ve elektrik kurumu görüşmeler boyunca kesintileri askıya alacağını duyurdu. Ülke genelinde günde 6 ila 7 saat süren elektrik kesintileri zaten olağan hale gelmişken, Hürmüz’deki karşılıklı kapanma adımları Pakistan’ın petrol ve doğalgaz tedarik baskısını büyütüyor.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: ABD-İran hattında ateşkesin uzamaması, Washington’un kriz yönetimi ve Tahran’ın iç siyasi meşruiyeti üzerinde baskı kanallarını artırabilir. Pakistan’da görüşme düzeni ve güvenlik tedbirleri, ülkenin iç güvenlik ve enerji yönetimi gündemini kısa vadede öne çıkarabilir.

Sektör Etkisi: Hürmüz Boğazı çevresindeki abluka ve gemi el koyma adımları, deniz taşımacılığı, sigorta ve enerji lojistiğinde operasyonel maliyetleri ve rota risklerini etkileyebilir. Enerji ithalatına bağımlı ülkelerde tedarik planlaması ve stok yönetimi daha sık revize edilebilir.

Piyasa Etkisi: Ateşkesin bitiş takvimi ve Hürmüz’deki fiili kısıtlar, petrol ve doğalgaz fiyatlarında risk primi kanalıyla oynaklığı artırabilir. Deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetleri üzerinden enflasyon beklentileri ve bazı ülke risk primleri yeniden fiyatlanabilir.