AB Genişleme Komiseri Kos: Türkiye, birlikten uzaklaştı

Marta Kos, Türkiye ile AB arasında iki alanda çalışma yürütüldüğünü, demokratik standartlara ilişkin eleştirilerin ise sürdüğünü söyledi.

Avrupa Birliği (AB) Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, ortak çalışmaların Gümrük Birliği ve kamu alımlarını kapsadığını belirtti. Kos’un açıklaması, Ankara ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik gündemin, üyelik sürecindeki demokratik standart tartışmalarıyla birlikte yürütüldüğünü ortaya koyuyor.

Edirne’de, AB finansmanıyla gerçekleştirilen bir demir yolu projesinin açılışında gazetecilerle konuşan Kos, Türkiye ile ortak çıkarlara dayanan ilişkilerin ilerletilmesini savundu. Ancak bu yaklaşımın, demokratik koşullara yönelik itirazların dile getirilmesine engel olmadığını da ifade etti.

Gümrük Birliği için mevzuat koşulu

Kos’un anlattığı çalışma başlıklarından biri, Gümrük Birliği üzerinde belirli alanlarla sınırlı bir güncelleme yapılması. Komiser, bu yönde ilerlemenin Türkiye tarafında mevzuatın uyumlaştırılmasını gerektirdiğini söyledi; böylece ekonomik işbirliği gündeminin somut düzenleme ihtiyacına bağlı olduğunu belirtti.

Diğer başlık kamu alımları. Kos, bu alandaki çalışmalar ile Ankara’nın Made in Europe düzenlemelerinde yer alma isteği arasında bağlantı kurdu; ancak açıklamada Türkiye’nin katılımının kararlaştırıldığına veya koşulların tamamlandığına ilişkin bir bilgi bulunmuyor.

Bu ayrım, ekonomik gündemin hangi aşamada olduğunu anlamak açısından belirleyici: Kos, sonuçlanmış bir anlaşma değil, üzerinde çalışılan alanlar tarif etti. Güncellemenin kapsamı, mevzuat uyumunun hangi düzenlemeleri içereceği ve kamu alımları çalışmasının takvimi ise aktarılan açıklamada belirtilmedi.

Üyelik hedefinde demokratik standart ayrımı

Kos, basın alanındaki özgürlükler, LGBTİ+ kişilerin hakları ve yerel yönetimlerdeki demokratik işleyiş bakımından yaşanan gelişmeleri Türkiye’nin üyelik hedefi açısından olumsuz değerlendirdi. Bunların Ankara’yı AB’ye katılım amacından uzaklaştırdığını savundu; açıklamada eleştirisine dayanak oluşturan olayları ayrı ayrı sıralamadı.

Komiser, bu konulardaki kaygıların yayımlanması 28 Ekim için öngörülen yıllık genişleme raporuna yansıyacağını söyledi. Değerlendirmelerini açıkça paylaşacağını da belirtti; dolayısıyla rapora ilişkin bu bilgi, henüz yayımlanmış bir metnin bulgusu değil, Kos’un içeriğe yönelik açıklaması niteliğinde.

Açıklamanın iki ayrı düzlemi var: Bir yanda üyelik hedefiyle bağlantılı demokratik koşullar, diğer yanda karşılıklı yarar sağlayabilecek ekonomik çalışmalar bulunuyor. Kos, işbirliğinin artırılmasını gerekli görürken demokratik standartlara yönelik eleştirilerini geri çekmedi ve bunları aynı temas kapsamında dile getirdi.

Karadeniz’deki savaş işbirliği gündeminde

Kos, Türkiye’ye verilen önemin artmasını bölgedeki savaşların değiştirdiği koşullarla ilişkilendirdi. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’e uzanan etkilerine işaret ederek, Türkiye’nin AB açısından bugünkü ağırlığının dört veya beş yıl öncesinden daha fazla olduğunu değerlendirdi.

Bu, Türkiye’nin bölgesel rolüne ilişkin Komiser’in değerlendirmesi; ekonomik çalışmaların tamamlanacağına dair bir taahhüt değil. Açıklamada güvenlik gerekçesiyle işbirliği arayışı ile Gümrük Birliği konusunda ilerlemek için gerekli görülen mevzuat adımları birbirinden ayrı unsurlar olarak yer alıyor.

Mevzuat uyumu konusunda ilerleme sağlanırsa, Kos’un tarif ettiği sınırlı güncelleme için gerekli koşullardan biri karşılanmış olacak. Kamu alımlarındaki çalışmalar Ankara’nın katılım hedefiyle uyumlu bir sonuca ulaşırsa ekonomik ilişkiler için başka bir işbirliği alanı açılabilir; ancak açıklama, şirketler veya sektörler üzerindeki etkiyi hesaplamaya yarayacak ayrıntı içermiyor.

Demokratik standartlara ilişkin anlaşmazlıklar sürerken ekonomik çalışmaların ilerlemesi, ilişkilerin farklı başlıklarda farklı hızlarla yürütülmesi anlamına gelebilir. Sürecin somut göstergeleri ise Kos’un işaret ettiği genişleme raporunun içeriği, mevzuat uyumuna yönelik adımlar ve kamu alımları görüşmelerinden çıkacak sonuçlar olacak.